Ngày Quốc tế môi trường: Bảo vệ Côn Đảo

06 thg 6 2011

Hà Nội - Một dự án do UNDP tài trợ đã góp phần bảo vệ môi trường thiên nhiên độc đáo của Côn Đảo và đảm bảo cho quá trình phát triển trong tương lai của quần đảo này thân thiện với môi trường và mang tính bền vững. Số phận của quần đảo gồm 16 hòn đảo cách bờ biển Đông Nam bộ 180 km - vốn nổi tiếng về những bãi cát trắng mịn, nước biển xanh như ngọc, những rạn san hô và những khu rừng ngập mặn còn nguyên sơ - ở tình trạng bấp bênh trong những thập kỷ qua. Vẻ đẹp như tranh vẽ của quần đảo này có lẽ đã vĩnh viễn mất đi nếu những người làm công tác phát triển đi theo con đường riêng của mình. Song tính nhạy cảm với môi trường dường như đã làm thay đổi tình hình.

Dự án bảo tồn đa dạng sinh học biển và ven biển với kinh phí 1,8 triệu USD do UNDP và Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) tài trợ đã nâng cao nhận thức về môi trường cho các cán bộ lãnh đạo địa phương và góp phần ngăn ngừa tình trạng phát triển gây nguy hại cho tương lai của Côn Đảo.

Ông Đào Xuân Lai, Trưởng Phòng Phát triển bền vững thuộc Văn phòng UNDP tại Việt Nam, cho biết: “Chúng tôi rất vui mừng khi thấy dự án đã tạo điều kiện để Côn Đảo chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững. Dự án thực sự góp phần bảo vệ hệ đa dạng sinh học phong phú của Côn Đảo có ý nghĩa toàn cầu này”.

THÚC ĐẨY VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Ông Lê Xuân Ái, Giám đốc Vườn quốc gia Côn Đảo, đã cống hiến nửa cuộc đời mình cho công cuộc đấu tranh bảo vệ vẻ đẹp thiên nhiên còn nguyên sơ của Côn Đảo.

Khu vườn quốc gia rộng 20 ha bảo vệ hơn 80% diện tích rừng và biển của Côn Đảo là nơi sinh sống của 44 loài sinh vật đang có nguy cơ tiệt chủng. Côn Đảo có quần thể rùa biển lớn nhất ở Việt Nam, trong đó có đồi mồi và rùa xanh là các loài đang bị đe dọa, và nổi tiếng về sự xuất hiện của những con bò biển - được ví như những “nàng tiên cá hát” trong
truyền thuyết.

Bao quanh Côn Đảo là 1000 ha rạn san hô. Đã xác định được 340 loài san hô ở khu vực này - và mật độ san hô ở đây là cao nhất trong tất cả các địa phương ven biển của Việt Nam.

Ông Ái rất hài lòng với quy hoạch tổng thể phát triển Côn Đảo 10 năm tới mà hy vọng sẽ được Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phê duyệt vào cuối năm nay. Trọng tâm của quy hoạch phát triển Côn Đảo là dịch vụ du lịch bền vững.

Quy hoạch tổng thể phát triển Côn Đảo nghiêm cấm việc xây dựng các nhà máy và khai thác môi trường biển dưới bất kỳ hình thức nào gây tổn hại tới tương lai của quần đảo này. Các hoạt động phát triển phải thân thiện với môi trường cũng như phải phù hợp với hệ sinh thái biển và trên cạn của Côn Đảo.

Ngoài ra, theo quy hoạch, Côn Sơn - hòn đảo duy nhất có dân cư của Côn Đảo - chỉ được phép có số dân tối đa là 20.000 và thu hút lượng du khách tối đa là 500.000 mỗi năm từ nay đến năm 2020.

Ông Hà Văn Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, cho biết: “Điều này nhằm đảm bảo cho số lượng dân cư và du khách nằm trong khả năng đáp ứng của Côn Đảo và bảo toàn môi trường sinh thái của quần đảo này cho các thế hệ tương lai”.
Côn Đảo hiện có 6.700 cư dân và tiếp nhận từ 30.000 đến 50.000 du khách mỗi năm.

Bản quy hoạch mới được Bà Nguyễn Thị Hồng Xinh, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Nhân dân tỉnh, ủng hộ. Bà nói: “Đó là bước phát triển tích cực”.

Bản quy hoạch cũng chiếm được niềm tin của ông Lê Xuân Ái, Giám đốc Vườn quốc gia Côn Đảo, và ông Trần Đình Khoa, Ủy viên Thường trực Hội đồng Nhân dân tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu. Ông Khoa nói: “Theo hướng đó, Côn Đảo sẽ phát triển mà không làm mất đi hệ đa dạng sinh học nơi đây”.

CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN

Song tình hình hoàn toàn khác vào thời điểm bắt đầu diễn ra quá trình phát triển của Côn Đảo.

Quy hoạch phát triển đầu tiên của Côn Đảo gần như khác hoàn toàn với quy hoạch ngày hôm nay. Quy hoạch năm 1997 chỉ nói một cách chung chung là cần phải phát triển “nhiều mặt và toàn diện”, và nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng dân số và mở rộng quy mô công nghiệp của quần đảo này.

Ông Bùi Văn Bình, Phó Chủ tịch UBND Huyện Côn Đảo, cho biết quy hoạch phát triển kinh tế-xã hội, phê duyệt sau đó 8 năm, được xem như một bước tiến lớn so với quy hoạch đầu tiên, song vẫn chưa phản ánh đầy đủ mong muốn của các nhà
môi trường”.

Ông Bình cho biết quy hoạch đó tập trung vào việc phát triển dịch vụ du lịch nhiều hơn vào việc bảo toàn hệ sinh thái của Côn Đảo và đề ra “các chỉ số theo cảm tính hơn là dựa trên cơ sở khoa học”.

Bà Nguyễn Thị Hồng Xinh, Hội đồng Nhân dân tỉnh, nói: “Tôi rất vui mừng khi thấy dự án 3 năm của UNDP bắt đầu triển khai vào năm 2006, có thể nói là rất đúng lúc. Dự án giúp cho các cán bộ lãnh đạo của tỉnh nhận thức rõ hơn về sự cần thiết phải bảo vệ hệ đa dạng sinh học của Côn Đảo. Và việc lập kế hoạch phải dựa trên cơ sở nghiên cứu chứ không phải cảm tính”.

Kết quả nghiên cứu do dự án của UNDP tiến hành chỉ ra rằng các chỉ tiêu của bản quy hoạch thứ hai vượt quá khả năng đáp ứng của Côn Đảo.

Ông Lê Xuân Ái cho biết: “Các hệ sinh thái tự nhiên ở Côn Đảo rất nhạy cảm với sự can thiệp của con người. Vì vậy, mọi tác động và can thiệp vượt quá khả năng đáp ứng của nó sẽ gây ra sự đảo lộn nghiêm trọng và phá hủy môi trường thiên nhiên, và lúc đó bộ mặt thiên nhiên với màu xanh quyến rũ của Côn Đảo sẽ bị mất đi vĩnh viễn”.

Theo Bà Nguyễn Thị Hồng Xinh, bản quy hoạch thứ hai mang lại sự thay đổi về tư duy và là tiền đề dẫn đến quy hoạch phát triển hiện nay phù hợp hơn với khả năng đáp ứng của Côn Đảo. Dự án không chỉ góp phần giảm chỉ tiêu dân số và du khách của Côn Đảo mà còn làm thay đổi hẳn một số mục tiêu có khả năng hủy hoại môi trường.  

Bà Xinh nói: “Ví dụ, quy hoạch mới nghiêm cấm xây dựng con đường bê tông chạy từ phía Bắc sang phía Nam Côn Sơn. Việc xây dựng con đường đó sẽ dẫn đến việc chặt phá các khu rừng nguyên sinh và hủy hoại đa dạng sinh học của hòn đảo này ở mức không thể khôi phục được”.

Theo bà Xinh, bản quy hoạch tổng thể thứ ba là “một sự thay đổi lớn về tư duy của các nhà lãnh đạo” - và ông Ái hoàn toàn ủng hộ nhận định này. Tuy nhiên, ông Ái cho rằng không nên tự mãn.

Ông Ái kết luận: “Việc đánh giá tốt mọi dự án đầu tư là điều hết sức quan trọng để đảm bảo phát triển bền vững ở Côn Đảo. Chừng nào tôi còn sống, tôi còn đấu tranh chống lại mọi hành động làm hại tới khu vườn quốc gia này”.