--- Image caption ---

Theo chương trình nghị sự của Kỳ họp thứ 6 Quốc hội khóa XIV, dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (2005) sửa đổi sẽ được trình Quốc hội thảo luận lần cuối và thông qua tại kỳ họp này. Với mục đích tham vấn thêm chuyên gia trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng về dự thảo, đặc biệt ở khía cạnh thống nhất và đồng bộ giữa dự án luật và các chính sách và văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan, trong tuần vừa qua, Ban Nội chính Trung ương, với sự hỗ trợ của Chương trình Phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, đã tổ chức hội thảo bàn tròn về đảm bảo tính thống nhất giữa Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi) và hệ thống pháp luật Việt Nam. Đây là cuộc thảo luận thứ năm trong chuỗi hoạt động thảo luận chính sách về dự thảo Luật PCTN từ đầu năm 2017 đến nay của Ban Nội chính Trung ương và UNDP tại Việt Nam.

Những cuộc thảo luận chuyên môn sâu này nhằm cung cấp thêm đầu vào cho các nhà làm luật và hoạt động thực tiễn những góc nhìn nhiều chiều về từng vấn đề cụ thể lần đầu được đưa vào dự thảo luật hoặc trong quá trình sửa đổi, bổ sung nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý về PCTN, để Luật PCTN sau khi được ban hành sẽ có khả thi trong thực tiễn.

Buổi hội thảo tập trung thảo luận những điểm thống nhất và chưa thống nhất giữa dự thảo Luật PCTN với Công ước Liên Hợp quốc về Phòng, chống tham nhũng (UNCAC), Bộ luật Hình sự 2015 và các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành khác. Các chuyên gia cũng đề xuất một số ý kiến yêu cầu sửa đổi, bổ sung thêm để dự thảo Luật đồng bộ hơn với chính sách và pháp luật PCTN hiện hành, với những cam kết quốc tế của Việt Nam hiện nay và trong thời gian tới, cũng như các văn bản dưới luật đang trong quá trình chuẩn bị và hoàn thiện để đưa Luật PCTN vào cuộc sống.

Các chuyên gia đã thảo luận sự tích hợp hoặc chưa tích hợp, tính đồng bộ hoặc chưa đồng bộ, tính nhất quán hoăc chưa nhất quán, sự chồng chéo giữa dự thảo luật với UNCAC và các văn bản luật khác như Bộ luật Hình sự, Luật Cán bộ, công chức, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán, v.v.

Giám đốc quốc gia của UNDP tại Việt Nam, bà Caitlin Wiesen, ghi nhận những đổi mới trong chính sách PCTN của Việt Nam khi so sánh với UNCAC, đặc biệt là ở các khía cạnh như thúc đẩy công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình, kiểm soát mâu thuẫn lợi ích, khuyến khích phòng, chống tham nhũng trong khu vực tư, cơ chế kiểm soát tài sản, thu nhập, đặc biệt là tài sản, thu nhập phát sinh mà không giải thích được nguồn gốc của cán bộ, công chức, cũng như các biện pháp chế tài nhằm củng cố việc tuân thủ quy định của pháp luật PCTN.

Bên cạnh đó, bà Caitlin cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét thêm những khoảng trống cần bổ sung nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý PCTN của Việt Nam và cải thiện hiệu lực thực thi luật. Ba vấn đề chính được bà Caitlin chia sẻ tại hội nghị bao gồm: làm giàu bất minh—một trong những đề xuất chính sách trong UNCAC và Việt Nam vẫn bảo lưu; hối lộ công chức nước ngoài—nhất là khi vấn đề này đã được nội luật hóa trong Bộ luật Hình sự của Việt Nam; và trách nhiệm hình sự của pháp nhân thực hiện hành vi hối lộ.

Cũng tại hội thảo, bà Catherine Phuong, Trợ lý ban Giám đốc và Trưởng phòng Quản trị và Tham gia của UNDP tại Việt Nam, đã trình bày những phân tích tính tương thích giữa dự thảo sửa đổi Luật PCTN và UNCAC và một số cam kết quốc tế của Việt Nam. Các ý kiến phân tích đi sâu tìm hiểu đâu là những điểm Việt Nam đã nội luật hóa, những điểm cần nội luật hóa thêm theo một số điều khoản mới và sửa đổi trong dự thảo Luật PCTN. Bà Catherine đặc biệt nhấn mạnh những điểm tương đồng với UNCAC như các quy định mới về kiểm soát xung đột lợi ích; quy tắc ứng xử; kê khai và kiểm soát thu nhập, tài sản; phòng ngừa tham nhũng trong khu vực tư. Bà cũng chỉ ra những vấn đề Việt Nam đã nội luật hóa phù hợp với UNCAC, song cũng có những vấn đề Việt Nam có những quy định vượt xa hơn các khuyến nghị của UNCAC.

Bên cạnh đó, theo bà Catherine Phuong, dự thảo Luật PCTN hiện thời cần củng cố thêm các quy định về phòng, chống tham nhũng trong mua sắm, đấu thầu công; về tính liêm chính trong hoạt động tư pháp của các cơ quan tư pháp; về hối lộ công chức nước ngoài, công chức làm việc trong các tổ chức quốc tế công tiếp theo quy định của Bộ luật Hình sự (2015) về vấn đề này; về trách nhiệm hình sự của pháp nhân liên quan tới hành vi hối lộ (đưa, nhận và môi giới hối lộ); và quan trọng hơn là về hành vi làm giàu bất chính—một trong những rào cản quan trọng đối với việc kiểm soát tài sản, thu nhập gia tăng bất thường mà không giải thích được nguồn gốc. Ngoài ra, bà Catherine cũng đề cập tới yếu tố công bằng trước pháp luật của cá nhân, tổ chức trước pháp luật khi bình luận về một số điều khoản trong Luật PCTN hiện thời đối với các công ty niêm yết, tổ chức tín dụng và các tổ chức xã hội ngoài nhà nước.

Về tính thống nhất giữa các quy định trong dự thảo luật PCTN với các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh khu vực tư, bà Catherine nêu một số vấn đề các nhà hoạch định chính sách cần xem xét thêm. Việt Nam ngày càng hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, với những cam kết thương mại tự do ngày càng sâu rộng. Vì vậy, doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam buộc phải tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc và chuẩn mực quốc tế và liên quốc gia về kiểm soát tham nhũng và tăng cường liêm chính trong hoạt động kinh doanh. Chính vì vậy, ngoài việc củng cố các nguyên tắc về PCTN đối với khu vực tư trong Luật PCTN, cũng cần lồng ghép các yêu cầu về công khai, minh bạch, chống tham nhũng trong các văn bản luật chuyên ngành như Luật Doanh nghiệp, Luật Tổ chức tín dụng, Luật Chứng khoán, v.v. Điều này cho thấy tính cấp thiết của việc rà soát tổng thể tính thống nhất và phù hợp của các luật đó với Luật PCTN (sửa đổi) sau khi được ban hành.

Bà Catherine cũng nhất mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ của mọi cá nhân, tổ chức bởi phòng, chống tham nhũng không chỉ thuộc trách nhiệm của Nhà nước, bởi các tổ chức, doanh nghiệp vừa là tác nhân vừa là nhạn nhân của tham nhũng trong một môi trường kinh doanh chịu nhiều tác động của tham nhũng. Bà nhấn mạnh: “Chi phí tuân thủ thấp hơn chi phí tham nhũng”.

(Ảnh: Tạ Anh Hưng, Ban Nội chính Trung ương)

UNDP Around the world