Đánh giá và lập kế hoạch cho tương lai nhằm đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ

24 thg 11 2004

Hà Nội - Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (Bộ LĐTB&XH) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đã phối hợp công bố Báo cáo đánh giá Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xoá đói Giảm nghèo và Chương trình 135 với tiêu đề “Đánh giá và lập kế hoạch cho tương lai”. Đây là đánh giá độc lập do một nhóm chuyên gia trong nước và quốc tế tiến hành năm 2003 - 2004 trong khuôn khổ của dự án VIE/02/001 “Hỗ trợ cải tiến và thực hiện Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xoá đói Giảm nghèo” do UNDP hỗ trợ.

Báo cáo trên nhằm đánh giá kết quả và hiệu quả thực hiện của hai chương trình trong việc giảm tỷ lệ nghèo ở Việt Nam và rút ra các bài học phục vụ cho việc xây dựng Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xoá đói Giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010. Báo cáo tập trung đánh giá những khía cạnh chính của Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xoá đói Giảm nghèo và Chương trình 135, như tác động và hiệu quả, phân cấp và sự tham gia của người dân, xác định đối tượng và công tác quản lý. 

Phát biểu khai mạc tại Lễ công bố Báo cáo, TS. Đàm Hữu Đắc, Thứ trưởng Bộ LĐTB&XH, nói: “Việc đánh giá độc lập kết quả thực hiện các chính sách và dự án trong cả hai chương trình này là rất cần thiết và rất kịp thời. Việc đánh giá này đã có sự tham gia của rất nhiều bên liên quan, cả trong nước và quốc tế, và cũng là một quá trình học hỏi bổ ích đối với họ”.   

Báo cáo cho thấy rằng:

  • Việc xác định đối tượng hỗ trợ của từng hợp phần trong Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xoá đói Giảm nghèo, như tín dụng, y tế và miễn giảm học phí, được thực hiện khá tốt. Mặc dù 70% lợi ích của Chương trình đã đến được với người nghèo trong từng hợp phần, song phạm vi hỗ trợ của các hợp phần này trong tổng số các hộ nghèo vẫn còn hạn chế.  
  • Trong khi đó, Chương trình 135 với phương thức cấp kinh phí khá đơn giản đã hỗ trợ cho gần 1/4 tổng số xã nghèo, vào khoảng 15% tổng dân số. Vì hơn một nửa số hộ này sống dưới chuẩn nghèo, nên có thể nói Chương trình 135 phục vụ khá đúng đối tượng.
  • Việc hỗ trợ về chăm sóc sức khoẻ, miễn giảm học phí và xây dựng cơ sở hạ tầng đã mang lại tác động tích cực lớn hơn đáng kể đối với người nghèo so với các dịch vụ tín dụng và khuyến nông.

Báo cáo lưu ý rằng cần phải đáp ứng tốt các nhu cầu như cung cấp đủ kinh phí, đề ra cách thức xác định đối tượng đơn giản, rõ ràng và linh hoạt khi xây dựng chương trình mục tiêu quốc gia mới về xoá đói giảm nghèo.

Báo cáo ghi nhận rằng cả Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Xoá đói Giảm nghèo và Chương trình 135 đã được quản lý và thực hiện theo nguyên tắc phân cấp. Uỷ ban Nhân dân tỉnh có quyền chủ động khá lớn trong việc phân bổ kinh phí. Tuy nhiên, hầu hết kinh phí được phân bổ cho các dự án xoá đói giảm nghèo trong Chương trình vẫn do các cơ quan chuyên ngành cấp tỉnh và cấp huyện kiểm soát, trong khi trách nhiệm thực hiện Chương trình thuộc về các xã. Chương trình 135 đề ra việc phân cấp quản lý và thực hiện cho cấp xã. Tuy nhiên, tính đến năm 2003, chỉ có 385 trong tổng số 2.362 "xã nghèo và khó khăn nhất" (tức là chỉ có 16%) ở 20 trong tổng số 49 tỉnh nằm trong Chương trình 135 được là "chủ đầu tư" trực tiếp. Việc thực hiện Nghị định Dân chủ cơ sở và các chương trình có tác dụng khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương trong các hoạt động như xác định hộ nghèo và lựa chọn dự án cơ sở hạ tầng phù hợp đã góp phần tăng cường chương trình này. Các yếu tố đó sẽ tạo cơ sở cho những nỗ lực xoá đói giảm nghèo trong tương lai. Báo cáo đưa ra các đề xuất như củng cố Chương trình Xoá đói Giảm nghèo trên cơ sở phát huy những hợp phần có hiệu quả cao nhất, áp dụng phương thức cấp kinh phí mang tính minh bạch của Chương trình 135, đơn giản hoá và tăng cường cơ cấu quản lý chương trình, thiết lập các cơ chế theo dõi, đánh giá chặt chẽ, và tăng cường hơn nữa tính minh bạch.

Phát biểu ý kiến về những vấn đề này, Bà Nguyễn Thị Hằng, Bộ trưởng BộLĐTB&XH, đã nhấn mạnh: "Rút kinh nghiệm từ những phát hiện của Báo cáo, Chương trình Xoá đói Giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010 cần tập trung cải thiện cơ chế xác định đối tượng hiện hành. Hay nói cách khác, cần phải thiết kế chương trình mới sao cho tất cả những người nghèo được hỗ trợ, đặc biệt là những người nghèo nhất (phụ nữ, nam giới, trẻ em gái và trẻ em trai), có thể tham gia đánh giá và hưởng lợi trực tiếp từ Chương trình này". Bà đề nghị: "Cần tìm ra cách thức phân bổ nguồn kinh phí của Chương trình một cách đơn giản, linh hoạt và công bằng hơn với sự tham gia nhiều hơn của người dân, qua đó cho phép các địa phương sử dụng hiệu quả những nguồn kinh phí này để đáp ứng các nhu cầu và ưu tiên của mình".

Bà Nguyễn Thị Hằng bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới UNDP và các nhà tài trợ khác đã hỗ trợ trong quá trình đánh giá và cam kết sẽ xem xét áp dụng các bài học kinh nghiệm rút ra vào việc xây dựng Chương trình Xoá đói Giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010. Bà cũng kêu gọi các nhà tài trợ tiếp tục hỗ trợ, không chỉ trong quá trình xây dựng mà cả trong quá trình thực hiện Chương trình mới này.
        
Ông Jordan Ryan, Đại diện Thường trú UNDP và Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc (LHQ), nêu rõ rằng việc đánh giá các chương trình là dấu hiệu tốt cho thấy Chính phủ Việt Nam sẵn sàng và cam kết  hợp tác với LHQ và cộng đồng tài trợ trong việc cải tiến hơn nữa các chương trình xoá đói giảm nghèo hiện nay nhằm tích cực góp phần đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Ông nhấn mạnh rằng những phát hiện của Báo cáo, đặc biệt là các bài học kinh nghiệm về việc phân cấp, sự tham gia của người dân và tăng cường năng lực của địa phương, có ý nghĩa thực sự quan trọng cho việc thiết kế và thực hiện chương trình xoá đói giảm nghèo mới. Ông Ryan nói: “Những yếu tố chính để đảm bảo thực hiện có hiệu quả chương trình xoá đói giảm nghèo mới bao gồm: đề ra cơ chế cụ thể tạo điều kiện cho người dân địa phương, đặc biệt là những người nghèo nhất (cả phụ nữ và nam giới), và các tổ chức của họ tham gia tích cực vào quá trình ra quyết định ở tất cả các giai đoạn của chương trình; đề ra cơ chế phân bổ và quản lý kinh phí đơn giản, minh bạch theo nguyên tắc phân cấp; tăng cường năng lực quản lý của chính quyền địa phương và năng lực giám sát của các cơ quan dân cử”.

Ông Jordan Ryan nói: "Việc đánh giá các chương trình cũng là một ví dụ điển hình về mối quan hệ hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ Việt Nam và UNDP. UNDP và các tổ chức LHQ khác có bổn phận tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa mối quan hệ hợp tác này nhằm giúp Chính phủ Việt Nam tăng cường năng lực quốc gia trong việc xây dựng và thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia mới về xoá đói giảm nghèo. Chúng tôi tin tưởng chắc chắn rằng, trên tinh thần hợp tác, chúng ta sẽ cùng nhau đảm bảo rằng chương trình mới sẽ chú trọng nhiều hơn nữa vào việc hỗ trợ và cung cấp dịch vụ cho những người nghèo nhất (phụ nữ, nam giới và trẻ em) nhằm giúp họ không những thoát khỏi nghèo đói mà còn hoà nhập và tích cực tham gia đóng góp trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước".

Để biết thêm thông tin, xin mời liên hệ:

Bà Lê Việt Hoa, Quản đốc dự án VIE/02/001,
ĐT: (84-04) 936 2226, máy lẻ: 103, email: le.viet.hoa@undp.org
hoặc
Ông Đỗ Thanh Lâm, Cán bộ Chương trình UNDP,
ĐT.: (84-04) 942 1495, máy lẻ: 212, email: do.thanh.lam@undp.org