Bài phát biểu tại Hội thảo “Định hướng Xây dựng Chương trình Giảm nghèo Giai đoạn 2011-2020”

25 thg 5 2010

Diễn giả:   Điều Phối Viên Thường trú Liên Hợp Quốc - Ông John Hendra    
Thời gian: Thứ ba, ngày 25 tháng 5 năm 2010
Sự kiện:    Hội thảo "Định hướng Xây dựng Chương trình Giảm nghèo Giai đoạn 2011-2020"
Địa điểm:  Khách sạn Sofitel Plaza, Hà Nội

Kính thưa Ông Nguyễn Bích Đạt - Thứ trưởng Bộ KH&ĐT;
Kính thưa Ông Nguyễn Trọng Đàm - Thứ trưởng Bộ LĐTBXH;
Kính thưa các vị Đại biểu Quốc hội và đại diện các bộ, ngành và các viện nghiên cứu;
Các đồng nghiệp LHQ và các bạn từ cộng đồng quốc tế,

Thay mặt cho Liên Hợp Quốc tại Việt Nam và các đối tác phát triển, tôi xin chuyển lời cảm ơn chân thành của chúng tôi đến Bộ KH&ĐT và Bộ LĐTBXH về những nỗ lực chung của hai cơ quan trong việc tổ chức hội thảo này. Tôi cũng rất vui mừng khi thấy rất nhiều các nhà hoạch định chính sách quan trọng của Chính phủ, không chỉ của Bộ KH&ĐT, Bộ LĐTBXH mà còn từ Quốc hội, Văn phòng Chính phủ, UBDT và rất nhiều bộ ngành liên quan như: Bộ NN&PTNT, Bộ NV, Bộ TN&MT, UBDT, Viện Kinh tế Việt Nam và nhiều nhà nghiên cứu, đã có mặt ở đây sáng nay. Vì vậy, hôm nay là một cơ hội quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách của Chính phủ, các chuyên gia của LHQ và các nhà nghiên cứu trong nước chia sẻ ý kiến và đóng góp cho các phương pháp và chương trình giảm nghèo ở Việt Nam.

Chúng ta đều biết rằng trong hai thập kỷ vừa qua, nhờ sự cam kết mạnh mẽ của Chính phủ, Việt Nam thực sự đã đạt được những thành tựu nổi bật trong lĩnh vực giảm nghèo. Thực sự, Việt Nam là quốc gia đầu tiên trên thế giới đạt được Mục tiêu Phát triển Thiên Niên Kỷ số 1về xoá đói và giảm nghèo.

Một số yếu tố quan trọng tạo nên thành công này bao gồm: quá trình cải cánh kinh tế sâu rộng, điều này đã cho thấy những tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam; việc cung cập các dịch vụ xã hội khá công bằng; và can thiệp có mục tiêu của Chính phủ thông qua các chương trình, như Chương trình Mục tiêu Quốc gia về Giảm nghèo, Chương trình 135 và các sáng kiến có liên quan khác.

Tuy nhiên, như chúng ta cũng biết, chúng ta đã "hái quả" ở "những tầm thấp". Sau một quá trình dài giảm nghèo nhanh chóng, đến nay như chúng đều thấy, bản chất và diện mạo của nghèo đói ở Việt Nam có sự khác biệt, và để đạt được thành quả lớn hơn về giảm nghèo trong tương lai cũng sẽ gặp phải những thách thức không kém.

Ở tầm vĩ mô, chúng ta thấy rằng nhiều vùng dân tộc thiểu số và miền núi đang tụt hậu ngày càng xa so với những vùng khác trên cả nước trong lĩnh vực phát triển kinh tế - xã hội. Một mối quan ngại ngày càng trở nên cấp bách nữa đó là việc cung cấp các dịch vụ xã hội và an sinh xã hội đang dần dần kém công bằng hơn – cả về phương diện tiếp cận và chất lượng. Đồng thời, cũng xuất hiện nhiều người đang bị rơi vào tình trạng tái nghèo hoặc bị nghèo hơn do những cú sốc, như khủng hoảng kinh tế toàn cầu, dịch bệnh ở người và động vật, thảm hoạ thiên nhiên xảy ra thường xuyên hơn, cộng hưởng với biến đổi khí hậu.

Tất cả những vấn đề này đều làm tăng thêm tính dai dẳng của nghèo đói, bao gồm cả nghèo đói kinh niên của nhiều nhóm dân tộc thiểu số và cư dân sống ở những vùng miền núi. Ngoài ra, còn có những nhóm người mới, đó là những người mới nghèo hoặc nhóm người rất dễ rơi vào tình trạng nghèo đói, bao gồm nhóm lao động di cư - cả nam và nữ ở các vùng đô thị và lao động có mức thu nhập thấp, không ổn định trong ngành phi chính thức. Dường như đối với những nhóm người này, chúng ta vẫn thiếu các cơ chế, chính sách nhằm giải quyết các nhu cầu của họ.

Trong khi đó, nguồn lực có hạn của Chính phủ lại đang bị phân tán cho ngày một nhiều chính sách và chương trình không có sự gắn kết chặt chẽ. Quan trọng hơn là từ các Đánh giá Giữa kỳ của cả CTMTQG-GN và CT 135 đều cho thấy có nhiều chồng chéo và thiếu sự điều phối, đã dẫn đến hiệu quả thấp và tác động còn nhiều giới hạn.

Trong bối cảnh như vậy, hội thảo ngày hôm nay sẽ là một cơ hội lớn để chúng ta thảo luận về những định hướng cho những nỗ lực giảm nghèo khả thi trong tương lại ở Việt Nam. Để hỗ trợ cho việc thảo luận, Tôi xin chia sẻ một số suy nghĩ về những giải pháp quan trọng mà có thể giúp Việt Nam giải quyết hiệu quả những thách thức mà tôi vừa đề cập ở trên.

Thứ nhất, những chính sách và chương trình giảm nghèo hiện hành có thể hợp nhất thành một chương trình khung tổng thể nhằm giảm sự chồng chéo và tăng sự sự phối hợp và hiệu quả hoạt động. Những hợp phần của một khung chương trình tổng thể như vậy cần phải có những mối liên hệ rõ ràng và cần gia tăng giá trị cho sự phát triển kinh tế - xã hội ở tầm rộng lớn hơn. Và cơ chế quản lý và thực hiện một chương trình như vậy cũng cần phải trao quyền cho cả cán bộ và người nghèo ở cấp địa phương để họ tự xác định các giải pháp mà có thể đáp ứng nhu cầu của họ một cách tốt nhất.

Giải pháp thứ hai nhằm giải quyết tỷ lệ nghèo kinh niên tập trung cao ở các cộng đồng dân tộc thiểu số. Một giải pháp hiệu quả cũng cần phải mang tính nhạy cảm về mặt dân tộc, có sự khác biệt và có khả năng nhận diện được các yếu tố dễ bị tổn thương và rủi ro một cách bao trùm hơn. Nó cũng phải phù hợp với bản chất của nghèo đa chiều, nghĩa là phải tập trung vào một khái niệm bao quát hơn về phát triển con người, chứ không chỉ đơn thuần dừng lại ở mức tăng thu nhập.

Chúng ta có thể thực hiện được điều này thông qua việc nâng cao năng lực cho người dân tộc thiểu số để họ đóng vai trò tích cực hơn trong việc phát triển kinh tế - xã hội một cách bao trùm và công bằng và đảm bảo cung cấp các dịch vụ xã hội có chất lượng và công bằng, bao gồm các dịch vụ an sinh xã hội, bảo trợ xã hội và trợ cấp xã hội mang tính cấp tiến và bao trùm.

Khuyến nghị thứ ba và cũng là khuyến nghị cuối cùng là đánh giá và có thể áp dụng các phương pháp tiếp cận giảm nghèo tự xác định mục tiêu và mang tính phổ thông và bao trùm hơn đã được áp dụng thành công ở những nước khác, như hỗ trợ tiền mặt có điều kiện/không điều kiện và cung cấp bảo trợ xã hội một cách phổ cập.

Thưa các đồng nghiệp,

Như chúng ta đều biết, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mới của một quốc gia có mức thu nhập trung bình. Cũng giống như mô hình tăng trưởng, chiến lược giảm nghèo của Việt Nam cũng phải thay đổi: việc làm lại như cũ sẽ không mang lại hiệu quả như mong đợi. Tôi đã nhấn mạnh đến một số vấn đề quan trọng liên quan đến định hướng giảm nghèo trong tương lai, mà theo tôi, chúng ta cần cân nhắc một cách cẩn thận và tôi tin rằng trong hội thảo hôm nay, chúng ta sẽ còn thảo luận nhiều nội dung khác nữa.

Với tất cả những nỗ lực như vậy, cho phép tôi được khẳng định lại rằng chúng tôi - trong một gia đình Liên Hợp Quốc tại Việt Nam sẽ tiếp tục hỗ trợ Chính phủ "trước sau như một", và chúng tôi mong chờ có được kết quả từ những thảo luận hôm nay để thúc đẩy hơn nữa sự hợp tác của chúng tôi với tất cả các bên tham gia. Nguyện vọng chung của chúng ta là đạt được tất cả các Mục tiêu Phát triển Thiên Niên Kỷ tại từng làng bản và trong từng hộ gia đình Việt Nam.

Trước khi dừng lời, tôi xin cảm ơn Bộ KH&ĐT, Bộ LĐTBXH và các đồng nghiệp tại Liên Hợp Quốc đã làm việc tích cực để tổ chức được sự kiện này - một sự kiện có chủ đề mà chắc chắn đang thu hút nhiều sự quan tâm. Tôi xin chúc tất cả các quý vị đại biểu thảo luận hiệu quả, từ đó đưa ra được những khuyến nghị về chính sách cụ thể và có được một ngày làm việc thành công, chúc toàn thể quý vị sức khoẻ và hạnh phúc.

Xin cảm ơn.