Phát biểu tại lễ công bố Báo cáo Đánh giá Quốc tế

17 thg 6 2010

Cần phải làm gì để đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ? Nghiên cứu Đánh giá Quốc tếCần phải làm gì để đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ? Nghiên cứu Đánh giá Quốc tế

Diễn giả: Bà Helen Clark, Tổng giám đốc Chương trình Phát triển Liên hợp quốc
Ngày:     17 tháng 6 năm 2010
Sự kiện:  Lễ công bố Báo cáo Đánh giá Quốc tế, họp báo tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York

Như chúng ta đã biết, năm 2010 đã được Tổng Thư ký Liên hợp quốc lấy làm năm Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Chỉ còn dưới 100 ngày nữa, các nhà lãnh đạo thế giới sẽ tham dự một Hội nghị Thượng đỉnh ở New York nhằm rà soát việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Con đường được vạch ra tại Hội nghị Thượng đỉnh này sẽ giúp chúng ta xác định đường hướng cho tương lai.

Đối với những người sống trong nghèo đói, các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ không phải là những mục tiêu mơ hồ và tham vọng, mà chúng là phương tiện để họ có được một cuộc sống tốt đẹp hơn – một cuộc sống mà ở đó họ được tiếp cận với đầy đủ thức ăn và thu nhập; với các dịch vụ giáo dục và y tế cơ bản; với nước sạch và vệ sinh môi trường; và với vị thế được nâng cao cho phụ nữ. Nói một cách đơn giản, việc đẩy mạnh thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ sẽ là một cột mốc quan trọng trong hành trình hướng tới một thế giới công bằng và hòa bình hơn của chúng ta.

Thách thức đặt ra là khá lớn. Chúng ta không thể cáo buộc lẫn nhau trong hội nghị tổ chức vào tháng 9 này. Điều đó sẽ không đem lại lợi ích cho ai cả. Thay vào đó, các nhà lãnh đạo thế giới sẽ cần phải nhất trí về một chương trình hành động có thể dẫn dắt chúng ta đến các mục tiêu thiên niên kỷ vào năm 2015 một cách thành công.

Có rất nhiều chính sách đã được thử nghiệm và kiểm tra để đảm bảo có được tiến bộ. Nếu các chính sách này được hỗ trợ bởi những mối quan hệ đối tác toàn cầu bền vững thì chúng ta sẽ có thể đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ.

Đó chính là lý do tại sao chúng ta có mặt ở đây ngày hôm nay: để triển khai công tác Đánh giá Quốc tế của UNDP nhằm tìm hiểu cần phải làm những gì để có thể đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ vào năm 2015.

Trên cơ sở nghiên cứu những thành công ở 50 quốc gia trên thế giới, nhóm Đánh giá của UNDP’s xác định được điều gì làm nên thành công và nêu bật những trở ngại thường thấy đối với các tiến bộ đạt được, cả ở cấp độ quốc gia và quốc tế. Qua phân tích này, chúng tôi đề xuất một chương trình hành động gồm 8 điểm nhằm thúc đẩy và duy trì các tiến bộ đạt được trong vòng 5 năm tới.

Hy vọng và mong muốn của chúng tôi là những minh chứng và chương trình hành động nhằm thúc đẩy tiến độ hướng tới thành công này sẽ cung cấp những thông tin một cách thận trọng cho kết quả Hội nghị Thượng đỉnh về các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ tổ chức tại New York vào tháng 9 tới đây.

Chương trình hành động

Mặc dù mọi chương trình hành động đều phải được điều chỉnh cho phù hợp với bối cảnh riêng của mỗi quốc gia, nhưng qua những phân tích và kinh nghiệm của chúng tôi cho đến nay, chúng tôi xin nêu bật tám lĩnh vực và cũng là cơ hội chung cho những hành động có tính ưu tiên.

Thứ nhất, chúng ta cần phải hỗ trợ quá trình phát triển do các quốc gia lãnh đạo:

Để thúc đẩy và duy trì tiến bộ đạt được, các chiến lược phát triển cần do các địa phương làm chủ và dựa trên sự đồng thuận lớn trên phạm vi quốc gia. Điều này sẽ giúp ích rất nhiều ở những quốc gia mà các cơ quan luôn sẵn sàng đáp ứng và có tinh thần trách nhiệm, cũng như có khả năng thực hiện các chính sách và chương trình liên quan tới các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ.

Ví dụ, Albani đã tự đề ra một Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ nữa, Mục tiêu số 9, là tăng cường quản lý nhà nước vững mạnh và nâng cao tinh thần trách nhiệm. Việc thực hiện mục tiêu này bao gồm cải cách các hệ thống quản lý hành chính công của nhà nước, cải thiện pháp luật và chính sách nhằm nâng cao hiệu quả và thúc đẩy các kết quả phát triển đạt được.  

Các đối tác phát triển có thể giúp đỡ bằng cách hỗ trợ công tác lập kế hoạch phát triển cho tất cả mọi người trong đó có thể hiện quan điểm của những người nghèo và những người bị gạt ra ngoài lề xã hội; cũng như thông qua hỗ trợ và tăng cường năng lực cấp địa phương và cấp quốc gia cần có để huy động các nguồn lực, cung cấp các dịch vụ và đưa ra các quyết định chính sách dựa trên bằng chứng.

Thứ hai, chúng ta cần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho tất cả mọi người: 
 
Bằng chứng đã cho thấy tỉ lệ nghèo đói giảm nhanh là kết quả của tăng trưởng kinh tế đem lại nhiều việc làm, và đặt trọng tâm cụ thể vào nông nghiệp ở những quốc gia có đông đảo người dân làm nông nghiệp. Phân bổ thu nhập, tài sản và cơ hội một cách công bằng cũng giúp đem lại kết quả nói trên.
 
2.5 tỉ người dân các nước đang phát triển sống phụ thuộc vào nông nghiệp. Đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp có thể đồng thời giúp giảm đói nghèo và nâng cao an ninh lương thực. Để tăng năng suất, nông dân cần có giống, phân bón, các dịch vụ khuyến nông, quyền sở hữu đất được bảo đảm và khả năng tiếp cận với thị trường.

Ở đây xin được nêu một ví dụ là Ghana; quốc gia này đã tăng sản lượng lương thực thêm 40% thông qua một chương trình trợ cấp phân bón trên toàn quốc. Thành tựu này cũng đã góp phần giúp Ghana giảm được 9% tỉ lệ đói từ năm 2003 đến năm 2005. 

Những thành công như trên cũng đòi hỏi phải có những cải thiện về cơ sở hạ tầng khu vực nông thôn cũng như một thỏa thuận thương mại toàn cầu có tác động tích cực đối với người nghèo và các quốc gia nghèo.

Tuy nhiên, một điều không may là trong những thập kỷ gần đây đã có những sụt giảm khá lớn trong viện trợ phát triển chính thức dành cho nông nghiệp. Trái với xu hướng này, hiệp định do khối G8 ký kết tại L’Aquila năm ngoài về việc đầu tư vào An ninh Lương thực Toàn cầu là một động thái rất tích cực. Điều cấp thiết hiện nay là các đối tác cần thực hiện các cam kết đề ra tại L’Aquila một cách kịp thời.

Thứ ba, chúng ta cần phải cải thiện các cơ hội cho phụ nữ và trẻ em gái:

Đây sẽ là một động lực mạnh mẽ cho các tiến bộ trong việc thực hiện tất cả các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Bằng chứng cho thấy trẻ em là con của những phụ nữ ít nhiều được học hành chính thức sẽ có nhiều khả năng hơn được sống sót đến 5 tuổi, được cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, được tiêm chủng và được đến trường.

Ví dụ, ở Việt Nam, nơi tôi vừa đến thăm, tỉ lệ tử vong ở trẻ em là con của những bà mẹ đã học hết cấp tiểu học là 27 ca tử vong trên một nghìn trẻ sống sót sau sinh, trong khi con số này ở trẻ em là con của những bà mẹ không được đi học là 66. 

Nâng cao vị thế cho phụ nữ và trẻ em gái cần được coi là một vấn đề ưu tiên hàng đầu. Công tác này cần bao gồm các biện pháp giảm gánh nặng đối với việc nhà và giải phóng phụ nữ để họ có thể làm việc tạo thu nhập, chăm sóc con cái, và cho con gái họ đi học; cũng như trao cho phụ nữ quyền lực chính trị rộng rãi hơn.

Một số quốc gia đang giải quyết vấn đề này thông qua việc áp dụng định mức tham gia trong hệ thống chính trị cho phụ nữ. Một trường hợp điển hình là Ruanđa: quốc gia này có tỉ lệ nghị sĩ quốc hội là phụ nữ cao nhất thế giới – phụ nữ chiếm 50% số đại biểu dân cử trong Hạ nghị viện, khoảng 35% trong Thượng nghị viện, và 36% trong Nội các Chính phủ.

Thứ tư, chúng ta cần hướng đầu tư vào y tế và giáo dục, nước sạch và vệ sinh môi trường, cũng như các nhà chuyên môn cung cấp các dịch vụ này.

Những cải thiện nhanh chóng cả về giáo dục và y tế thường được thấy ở những nơi có đầu tư công cộng đầy đủ cùng với việc xóa bỏ phí đối với người sử dụng. 

Ở các nước như Ethiopia, Ghana, Kenya, Mozambique, Malawi, Nepal và Tanzania, tỉ lệ nhập học đã tăng vọt sau khi có quyết định bỏ học phí. Có thể thấy hiện tượng ngược lại ở Botswana, nơi rất nhiều trường mầm non là trường tư thục và chỉ có 18% trẻ được đi học mầm non.

Các mối quan hệ đối tác mới đã giúp làm tăng tỉ lệ tiêm chủng, việc phân phối màn, thuốc điều trị ARV, và sự có mặt của người đỡ đẻ có kỹ năng ở các ca sinh.

Quan hệ đối tác trong lĩnh vực y tế đã giúp đảm bảo 700 triệu trẻ em trên khắp thế giới được tiêm phòng bệnh sởi giữa các năm 2000 và 2008, ngăn ngừa được 7,5 triệu trường hợp tử vong và giảm 68% tỉ lệ tử vong trong cùng thời kỳ.

Chúng ta đều biết rằng những biện pháp can thiệp nói trên sẽ đem lại hiệu quả. Giờ đây chúng ta cần chung sức nhân rộng các biện pháp can thiệp đó và đảm bảo rằng những thành tựu đạt được có thể duy trì lâu dài, ngay cả trong những thời điểm suy thoái kinh tế.

Thứ năm, chúng ta cần nhân rộng thực hiện các chương trình bảo trợ xã hội và tạo việc làm. 

Các chương trình chuyển giao tiền mặt Bolsa Família của Brazin và Oportunidades của Mêhicô đã giúp tăng cả tỉ lệ nhập học và tỉ lệ đến trường, đồng thời giảm số lượng lao động trẻ em. Cả hai chương trình này đều giúp đạt được những thành công trong giáo dục do áp dụng những ưu đãi bổ sung về tiền mặt cho việc nhập học.

Thay vì bị cho là làm thất thoát ngân sách quốc gia, công tác bảo trợ xã hội cần được coi là một lĩnh vực đầu tư trọng yếu nhằm xây dựng khả năng chống chọi để có thể đương đầu với những cú sốc trong hiện tại và tương lai.

Thứ sáu, chúng ta cần mở rộng khả năng tiếp cận với năng lượng và thúc đẩy phát triển ít các-bon:

Mở rộng khả năng tiếp cận với năng lượng có tác động đa chiều đối với việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Việc làm này sẽ giúp nâng cao năng suất; giảm tử vong liên quan đến khói bụi; đem ánh sáng đến với các gia đình, trường học và bệnh viện; và giải phóng phụ nữ và trẻ em gái khỏi những việc nhà rất mất thời gian, ví dụ như xay thóc.

Việc mở rộng tiếp cận với năng lượng ở Burkina Faso, Ghana, Mali và Senegal đã tạo ra các cơ hội tạo thu nhập cho phụ nữ, đồng thời giảm thời gian họ phải dành để nhặt củi hay chất và dỡ nước.

Trong thời kỳ cần kìm chế các-bon hiện nay, tăng trưởng dựa trên việc giảm lượng khí các-bon là một điều tối quan trọng đối với tất cả các nước. Để đạt được điều đó, cần thiết phải có một thỏa thuận về khí hậu nhằm tạo kinh phí đáng kể cho năng lượng ít các-bon và các giải pháp phát triển ít các-bon – và thỏa thuận này không được phép tách rời các vấn đề ưu tiên của toàn thế giới.

Thứ bảy, cải thiện huy động nguồn lực trong nước là rất quan trọng đối với việc đẩy mạnh tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ - có thể thông qua cải thiện công tác thu thuế, mở rộng diện thu thuế hoặc các phương pháp, sáng kiến khác.

Các nguồn lực cũng cần được sử dụng hiệu quả. Các quốc gia cần thường xuyên đánh giá và điều chỉnh ngân sách để có thể nâng cao đến mức tối đa nguồn thu từ những đầu tư bằng các khoản tiền công cộng.

Thứ tám, cộng đồng quốc tế cần phải thực hiện những cam kết đối với việc cung cấp viện trợ phát triển cũng như nâng cao khả năng dự tính từ trước và tính hiệu quả của viện trợ.
 
Viện trợ đúng đối tượng và có thể dự tính được là chất xúc tác quan trọng đối với việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, giúp các quốc gia xây dựng các năng lực và chương trình cần có để thu hút đầu tư tư nhân và các nguồn tài nguyên khí hậu mới.
 
Mức thâm hụt giữa khoản viện trợ phát triển dự kiến cho năm 2010 và khoản viện trợ được hứa hẹn tại hội nghị nhóm G8 tại Gleneagles vào năm 2005 lên tới khoảng 0,05 % tổng Thu nhập Quốc dân của các quốc gia phát triển. Khoảng trống này cần được xóa bỏ, ngay cả trong những thời điểm đầy khó khăn hiện nay . Một số quốc gia hiện đang thực hiện tốt cam kết của mình, trong khi các quốc gia khác không làm được điều đó.


UNDP và Khuôn khổ Thúc đẩy thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ

Chúng tôi hy vọng rằng các quốc gia thành viên hiện đang thảo luận về kết quả của Hội nghị Thượng đỉnh về các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ sẽ thống nhất được về một chương trình hành động thể hiện những bài học rút ra từ thực tiễn và có đưa vào những điểm quan trọng như 8 điều liệt kê trên đây.

 UNDP hiện cũng đang tiến hành thí điểm một bộ công cụ thúc đẩy thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, song song với báo cáo đánh giá này. Kế hoạch này được xây dựng nhằm giúp đỡ các chính phủ, Liên hợp quốc tại các quốc gia và các đối tác phát triển khác xác định những trở ngại thực sự đối với những tiến triển trong việc thực hiện các Mục tiêu, và để giải quyết những nút thắt này thì những chính sách nào có thể có tác động lớn nhất đối với việc đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ.

Trong năm công tác đầu tiên của tôi tại UNDP, tôi đã được tận mắt chứng kiến những tiềm năng và tham vọng không thể chối bỏ của người dân các nước đang phát triển về thay đổi viễn cảnh sống của mình.

Tôi cũng đã được chứng kiến những cải thiện trong các viễn cảnh sống đó – Tanzania đã có thể tăng tỉ lệ nhập học ở cấp tiểu học thêm 90% kể từ năm 1991; Nam Phi đã giảm một nửa tỉ lệ người dân không được tiếp cận với nước uống sạch; tỉ lệ nghèo đói ở Ai cập đã giảm một nửa kể từ năm 1999; và Băng-la-đét đã giảm 22% tỉ lệ tử vong bà mẹ kể từ năm 1990.

Năm 2010 đánh dấu một thập kỷ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, mặc dù những tiến triển trong việc thực hiện còn không đồng đều giữa các Mục tiêu cũng như giữa các khu vực và quốc gia. Nếu chúng ta muốn đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ đúng thời hạn thì năm 2010 cần là điểm khởi phát cho 5 năm tăng cường thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ tiếp theo.

Đúng là suy thoái kinh tế toàn cầu, những khủng hoảng về lương thực và nhiên liệu cũng như thách thức về thay đổi khí hậu đã làm phức tạp thêm con đường hướng tới hoàn thành các Mục tiêu vào năm 2015. Tuy nhiên chúng ta không nên bỏ qua những tiến bộ đáng kể đã đạt được cho đến hôm nay, và những cuộc sống đã được cứu giúp.

Chúng ta không nên lãng phí cơ hội này bằng việc bớt đi tham vọng và buông xuôi trong nỗi thất vọng. Chúng ta cần tận dụng tối đa các nguồn lực khan hiếm. Chính phủ các quốc gia, các doanh nghiệp, cộng đồng từ thiện, xã hội dân sự và hệ thống Liên hợp quốc cần cùng nhau hành động trên cơ sở các quan hệ đối tác bền vững nhằm đẩy mạnh tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ. Bằng việc đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ, chúng ta sẽ có cơ hội đem lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho hàng tỉ người. Những quyết định của các quốc gia, các cộng đồng và các tổ chức là rất quan trọng đối với việc thực hiện các Mục tiêu này.