Diễn văn tại đối thoại chính sách và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản lý rủi ro thảm họa

17 thg 11 2012

Diễn giả: Quyền đại diện Quốc gia UNDP, Bà Louise Chamberlain
Ngày:      Thứ Bảy, 17/11/2012
Sự kiện:   Đối thoại chính sách và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản lý rủi ro thảm họa
Địa điểm: Khách sạn Melia, 44B Lý Thường Kiệt, Hà Nội

Kính thưa Ngài Phan Xuân Dũng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội

Kính thưa TS. Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Phát triển nông thôn

Kính thưa các vị đại biểu Quốc hội,

Thưa các vị khách quý,

Thưa quý ông, quý bà,

Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức hội thảo Đối thoại chính sách ngày hôm nay để chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về quản lý rủi ro thảm họa và cho phép tôi có cơ hội được phát biểu tại sự kiện quan trọng này.

Trong bối cảnh dự thảo luật quản lý rủi ro thảm họa đang được hoàn tất tại Việt Nam, cuộc đối thoại này diễn ra rất kịp thời và có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt khi các rủi ro mới và những loại hình rủi ro thảm họa khó lường đã xuất hiện ở Việt Nam và có nguy cơ gây tổn hại tới những thành quả phát triển mà Việt Nam đã dày công đạt được trong những năm vừa qua.

Tôi nhiệt liệt hoan nghênh sự hiện diện của Ngài Saber Hossain Chowdhury, nguyên Cố vấn chính trị của Thủ tướng và hiện là nghị sỹ Quốc hội Bangladesh, và Ngài Puji Pujiuno, nguyên Cố vấn Chính sách và lập pháp của UNDP cho Ủy ban về Luật Quản lý thảm họa của Hạ viện Indonesia. Ngài Chowdhury và Ngài Pujiuno đều có bề dày kinh nghiệm trong việc xây dựng khuôn khổ và pháp luật về quản lý rủi ro thảm họa ở cấp độ quốc gia và khu vực.

Cách đây ba tuần, siêu bão Sandy đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới Hoa Kỳ trong khi cơn bão Sơn Tinh đã đổ bộ vào Việt Nam. Những sự kiện như vậy khiến chúng ta thấy rằng không quốc gia nào có thể tránh được nguy cơ rủi ro về khí hậu và những thiệt hại do các hiện tượng này gây ra.

Trong năm 2011, thế giới đã trải qua một năm thiệt hại kỷ lục, trong đó thiệt hại do thảm họa gây ra ước tính lên tới 380 tỷ đô la Mỹ. Tổng thiệt hại do thảm họa gây ra trên toàn thế giới từ năm 1980 đến năm 2011 ước tính lên tới 3.500 tỷ đô la Mỹ. Thiệt hại do thảm họa gây ra từ năm 1980 đã tăng lên 16 lần ở Châu Á trong khi GDP bình quân đầu người chỉ tăng 13 lần.

Sự cố hạt nhân Fukushima ở Nhật Bản năm ngoái cho thấy nhân loại không chỉ phải đối mặt với những rủi ro chưa từng có trong tự nhiên mà còn phải đương đầu với những rủi ro bắt nguồn từ hoạt động của con người và phát triển kinh tế.

Trong hai thập niên vừa qua, 1990-2011, cứ mỗi năm trung bình có 440 người ở Việt Nam bị tử vong do thảm họa. Mặc dù tỷ lệ tử vong đang giảm đi, song thiệt hại về kinh tế lại đang tăng lên. Việt Nam mỗi năm ước tính thiệt hại 1,8 tỷ đô la Mỹ (theo GDP ngang bằng sức mua), tương đương 1,2% GDP.

Đáng chú ý là các cộng đồng và các nhóm dễ bị tổn thương – chủ yếu đồng bào dân tộc thiểu số, đặc biệt ở vùng xâu vùng xa – lại bị ảnh hưởng nhiều nhất. Họ sinh sống ở các khu vực có nhiều rủi ro thảm họa và thường xuyên chịu thiệt hại liên tục xảy ra với gia đình, nơi sinh sống và cộng đồng của họ. Họ có rất ít nguồn lực và khả năng dự báo, ứng phó, phòng chống và khắc phục tác động của rủi ro thảm họa.

Trong bối cảnh như vậy, Chính phủ Việt Nam đã tiến hành nhiều biện pháp quan trọng để khắc phục các rủi ro thảm họa. Nhiều chương trình và chính sách đã được ban hành để ứng phó với các nguy cơ này, ví dụ, chương trình quản lý rủi ro thảm họa dựa vào cộng đồng tập trung vào hơn 6.000 xã trong cả nước. UNDP cũng đang hỗ trợ triển khai thực hiện chương trình này. Điều quan trọng nhất là đến thời điểm này, Việt Nam đã bước vào giai đoạn cuối cùng để xây dựng và ban hành bộ luật đầu tiên về quản lý rủi ro thảm họa.

Việt Nam tiếp tục đóng vai trò ngày càng tích cực trong các diễn đàn ASEAN và ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương về quản lý rủi ro thảm họa. Tôi xin chúc mừng Việt Nam đóng vai trò đồng chủ tịch Nhóm công tác về chuẩn bị ứng phó khẩn cấp trong Diễn đàn Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương (APEC).

Thưa các vị đại biểu Quốc hội, kính thưa tất cả các quý vị,

Thay mặt các cơ quan Liên hợp Quốc đang hỗ trợ giảm nhẹ rủi ro thảm họa tại Việt Nam, tôi xin nêu sáu khuyến nghị để chúng ta cùng xem xét trong bối cảnh đang hoàn tất dự thảo Luật Quản lý rủi ro thảm họa:

Thứ nhất, Luật Quản lý rủi ro thảm họa cần bao hàm các xu hướng về quản lý rủi ro thảm họa trong thời gian gần đây và chương trình phát triển trong thời gian tới. Tuyên bố Thiên niên kỷ của Liên hợp quốc và Khung hành động Hyogo sẽ kết thúc vào năm 2015. Việt Nam cần ủng hộ “Tuyên bố Yogyakarta về giảm thiểu rủi ro thảm họa khu vực Châu Á-Thái Bình Dương 2012”, kêu gọi các bên liên quan tham gia vào các cuộc tham vấn hướng tới chương trình nghị sự phát triển sau năm 2015 và khuôn khổ giảm nhẹ rủi ro thảm họa sau năm 2015. Với cương vị đồng chủ tịch Nhóm công tác về chuẩn bị ứng phó khẩn cấp trong Diễn đàn Kinh tế Châu Á-Thái Bình Dương, Việt Nam có thể thể hiện điều đó bằng cách xây dựng một đạo luật tiên tiến. Ngày hôm nay, chúng ta sẽ được giới thiệu những xu hướng và những kinh nghiệm trong khu vực.

Thứ hai, thống nhất với trọng tâm của dự thảo luật, các đại biểu Quốc hội cũng nên xem xét một số cơ chế thể chế phù hợp để ứng phó với các rủi ro thảm họa. Cụ thể, những rủi ro do con người gây ra có thể không phổ biến như những trận bão hay lũ lụt xảy ra ở Việt Nam mỗi năm. Tuy nhiên, như đã thấy ở Fukushima, hậu quả của những rủi ro này lại có sức tàn phá nhiều hơn nhiều và đòi hỏi phải có sự ứng phó tổng thể của cả chính phủ. Các thể chế được nêu trong dự thảo luật cần có khả năng có những ứng phó như vậy một cách hiệu quả. Chúng ta có thể xem xét kinh nghiệm của các quốc gia khác nơi đã áp dụng cách tiếp cận toàn diện để quản lý rủi ro thảm họa.

Thứ ba, Luật cần bao hàm tất cả các thành tố và giai đoạn của quản lý rủi ro thảm họa, từ giảm nhẹ và chuẩn bị sẵn sàng, ứng phó tới khắc phục. Việc tập trung vào giai đoạn chuẩn bị sẵn sàng sẽ giúp Việt Nam có khả năng lập kế hoạch và đầu tư trung và dài hạn để giảm nhẹ mức độ rủi ro và tác động của thảm họa, đồng thời duy trì được sự phát triển sau thảm họa. Đầu tư có hệ thống nhằm đảm bảo sự sẵn sàng và khả năng chống chọi sẽ giảm thiểu thiệt hại về người và của do thảm họa gây ra với xã hội.

Thứ tư, để triển khai hiệu quả một đạo luật có phạm vi điều chỉnh toàn diện bao hàm các loại rủi ro và tất cả các giai đoạn của quá trình quản lý rủi ro, cần mở rộng vai trò, chức năng nhiệm vụ và tăng cường hơn nữa nguồn nhân lực cho các cơ quan phụ trách quản lý rủi ro thảm họa. Cơ quan điều phối quốc gia cần có vai trò nhiệm vụ lớn hơn, vượt khỏi giới hạn thể chế và bổ sung cho các chức năng nhiệm vụ hiện tại của Ban Chỉ đạo phòng chống lụt bão và Ủy ban cứu hộ cứu nạn. Cơ quan điều phối như vậy cần đảm bảo các biện pháp liên ngành để xử lý tất cả các loại rủi ro thảm họa. Điều quan trọng là phải có ban thư ký thường trực với đội ngũ cán bộ chuyên trách có trình độ để đảm nhận vai trò nhiệm vụ của cơ quan điều phối như trên.

Thứ năm, Luật cần nêu rõ các tiêu chí và trách nhiệm để tuyên bố tình trạng khẩn cấp và kêu gọi sự hỗ trợ từ bên ngoài để giúp đỡ khu vực bị ảnh hưởng. Trên cơ sở thế mạnh của Việt Nam trong việc ứng phó với thảm họa, Luật cũng nên phát huy các cơ chế thể chế hiện tại để nhanh chóng kêu gọi sự hỗ trợ của quốc tế - nếu thảm họa có quy mô chưa từng có xảy ra mà không vấp phải những hạn chế về pháp lý hoặc hành chính.

Thứ sáu, mặc dù bình đẳng giới được coi là nguyên tắc mang tính chất nền tảng, song Luật cũng cần thể chế hóa hơn nữa vai trò của phụ nữ và trẻ em gái và các tổ chức của họ trong quản lý thảm họa tại Việt Nam. Phụ nữ có vai trò quan trọng trong việc huy động và điều phối sự hỗ trợ trong công tác nhân đạo, và cần được tham gia tích cực vào quá trình ra quyết định ở tất cả các cấp.

Kính thư tất cả các quý vị,

Chúng tôi rất vui khi thấy nhiều nội dung như vậy đã được nêu trong văn bản thẩm định của Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường về dự thảo luật này.

Thông qua việc triển khai Kế hoạch Một Liên hợp quốc 2012-2016, tôi xin khẳng định UNDP và các cơ quan khác của Liên hợp quốc, bao gồm FAO, UNESCO, UNICEF, WHO và UNWOMEN, sẽ tiếp tục cam kết hỗ trợ việc hoàn tất và thông qua và triển khai thực hiện luật trong thời gian tới.

Tôi hy vọng các thông tin và thảo luận trong ngày hôm nay sẽ góp phần tăng cường sự hiểu biết và kinh nghiệm của các đại biểu Quốc hội trong quá trình thảo luận về đạo luật quan trọng này của đất nước.

Chúc các đại biểu sức khoẻ và thành công.  

Xin cảm ơn.