Phát biểu tại diễn đàn chính sách về quản lý đất đai ở các địa bàn dân tộc thiểu số

25 thg 1 2013

Diễn giả: Bà Ms. Pratibha Mehta, Điều phối viên Thường trú của LHQ tại Việt Nam
Ngày:      25/1/2013
Sự kiện:  Diễn đàn Chính sách về Quản lý Đất đai ở các Địa bàn Dân tộc Thiểu số

Thưa ông K’Sor Phuoc, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc Hội

Thưa ông Danh Út, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc Hội

Thưa ông Sơn Phước Hoan, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc

Thưa các vị lãnh đạo Quốc Hội, đại biểu các cơ quan Chính phủ, các tỉnh và các dân tộc thiểu số

Thưa các quý vị đại diện cho cộng đồng đối tác phát triển

Thưa các quý ông, quý bà

Trước hết xin cho phép tôi được cảm ơn Hội đồng Dân tộc của Quốc Hội và Ủy ban Dân tộc đã tổ chức diễn đàn chính sách này cũng như đã phối hợp với các đối tác trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy sự tiến bộ của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.

Trọng tâm của diễn đàn ngày hôm nay có liên quan mật thiết tới hầu hết mọi người dân Việt Nam, trong đó có các dân tộc thiểu số. Đất đai là nguồn sống thiết yếu của con người. Đất là yếu tố hết sức quan trọng để đảm bảo an ninh lương thực, nơi ở, thu nhập và bản sắc văn hóa. Từ lâu đất đã được coi là một phương tiện sản xuất chính yếu có thể giúp người dân thoát nghèo và tạo khả năng cho họ phát triển và làm giàu. Điều này đặc biệt đúng đối với các dân tộc thiểu số, những người sống rất phụ thuộc vào nông nghiệp và rừng – và cũng là những nhóm người chưa đạt được tiến độ thực hiện các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ ngang bằng với các thành phần dân số khác của cả nước.

Vì lý do này, LHQ tại Việt Nam hoan nghênh những nỗ lực của Chính phủ và Quốc Hội Việt Nam nhằm sửa đổi Luật Đất đai 2003, đưa luật này trở thành một công cụ có tính nền tảng cho việc đảm bảo sự phát triển bình đẳng cho tất cả mọi thành phần xã hội ở Việt Nam. Việc sửa đổi Luật Đất đai đem đến cho chúng ta một cơ hội xem xét lại những vấn đề liên quan đến đất đai trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục phát triển kinh tế với người dân là trung tâm. Một vài trong số những vấn đề nổi bật đã được trình bày trong một bản tóm lược chính sách do các đối tác phát triển cùng soạn thảo vào tháng 11/2012 và đã được chia sẻ rộng rãi cho nhiều cơ quan, tổ chức, trong đó có các Ủy ban của Quốc Hội, và tại nhiều sự kiện, như hội nghị Nhóm Tư vấn các nhà tài trợ vào tháng 12 năm ngoái. Các thông điệp chính của tài liệu tóm lược này sẽ được trình bày tại diễn đàn ngày hôm nay; bởi vì các thông điệp đó rất phù hợp với công tác quản lý đất đai ở Việt Nam nói chung, cũng như với sự phát triển của các cộng đồng dân tộc thiểu số nói riêng. Cho phép tôi được nêu ngắn gọn một số điểm chính liên quan đến tài liệu này.

Các đối tác phát triển ủng hộ mạnh mẽ cam kết của Chính phủ Việt Nam trong việc đảm bảo tính minh bạch và sự tham gia của người dân là những nguyên tắc cơ bản của Luật Đất đai. Những lựa chọn về quản lý đất đai có tính minh bạch và dựa trên việc đáp ứng nhu cầu của cộng đồng sẽ giúp đảm bảo quyền lợi của chính Nhà nước. Việc sử dụng đất để phục vụ lợi ích của nhân dân thay vì các mục đích kinh tế và thương mại đã được nêu rõ tại Hiến pháp của nước CHXHCN Việt Nam.

Chúng tôi hoan nghênh cam kết của Chính phủ về việc đảm bảo người dân được đền bù thỏa đáng khi bị thu hồi đất. Kinh nghiệm của thế giới cho thấy việc sử dụng cơ quan định giá đất độc lập (đã được thí điểm thành công tại TP HCM) và áp dụng cơ chế thị trường có thể giúp xác định mức đền bù thỏa đáng hơn, qua đó giúp ngăn ngừa những mâu thuẫn nảy sinh. Ngoài ra, trên cơ sở phù hợp với mục tiêu bình đẳng giới của Chính phủ Việt Nam, các đối tác phát triển khuyến nghị giữ nguyên quy định ghi rõ cả tên người chồng và người vợ trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tăng cường thực hiện quy định này.

Thưa các quý ông, quý bà:

Trọng tâm của diễn đàn ngày hôm nay là vấn đề đất đai và các dân tộc thiểu số. Qua công tác nghiên cứu và thảo luận tại cơ sở được thực hiện gần đây về vấn đề đất đai ở các khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, những kết quả nghiên cứu sau đây cần được xem xét trong quá trình rà soát, sửa đổi các chính sách đất đai:

Thứ nhất là nhiều nhóm người dân tộc thiểu số chưa được tiếp cận đầy đủ với đất đai, đặc biệt là đất màu dùng cho nông nghiệp. Kết quả đánh giá tác động của Chương trình 135 Giai đoạn II cho thấy các hộ gia đình người dân tộc thiểu số ở những tỉnh nghèo nhất của Việt Nam trung bình chỉ nắm quyền sử dụng 5% đất màu, so với 30% diện tích đất màu do người Kinh nắm quyền sử dụng. Trên thực tế, Việt Nam đã thực hiện các chương trình nhằm cung cấp đất canh tác cho các hộ gia đình nghèo không có đất; tuy nhiên qua nghiên cứu cho thấy công tác này cần được duy trì và phát huy hơn nữa.

Một trong số những giải pháp đã được đưa ra để giải quyết vấn đề này là công tác quy hoạch các dự án phát triển phải sử dụng nhiều diện tích đất, như các trang trại nông nghiệp của Nhà nước, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản và các nhà máy thủy điện, cần cân nhắc kỹ lưỡng các tác động kinh tế - xã hội đối với người dân. Các biện pháp khác có thể bao gồm việc giao đất của các trang trại Nhà nước hoạt động không hiệu quả cho người dân tộc thiểusố, và đẩy nhanhtiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Thứ hai, các thông lệ mang tính truyền thống và tập quán trong vấn đề sử dụng đất là rất quan trọng đối với sinh kế cũng như cuộc sống tinh thần của nhiều dân tộc thiểu số. Các thông lệ, truyền thống mang tính tập tục và kiến thức bản địa thường là những giải pháp phù hợp và bền vững nhất để đảm bảo công tác quản lý đất và giải quyết tranh chấp đất đai hiệu quả và công bằng.

Thứ ba, các chính sách sử dụng đất phù hợp có thể giúp hỗ trợ và thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu kinh tế và bảo vệ môi trường của các chương trình phát triển địa phương và khu vực. Điều này đặc biệt đúng đối với các diện tích rừng của Việt Nam vốn từ bao lâu nay đã cung cấp nơi ở và sinh kế cho các cộng đồng dân tộc thiểu số. Các chính sách tạo sự tự chủ cho các cộng đồng địa phương trong việc quản lý rừng một cách bền vững đã được thế giới công nhận là giúp xóa nghèo và thực hiện các mục tiêu bảo tồn sinh thái.

Cuối cùng nhưng cũng không kém phần quan trọng là quá trình sửa đổi Luật Đất đai, xây dựng và thực hiện các chính sách đất đai sẽ đạt được nhiều lợi ích từ sự tham gia của các nhóm dân tộc thiểu số. Có một tín hiệu khích lệ là tiếng nói của người dân tộc thiểu số ngày càng được chú trọng, và chúng tôi hy vọng sẽ được lắng nghe những quan điểm này tại diễn đàn ngày hôm nay.

Tôi hy vọng rằng qua thảo luận tại diễn đàn ngày hôm nay, chúng ta sẽ đưa ra được những khuyến nghị thiết thực về vấn đề sử dụng và quản lý đất trong đó có cân nhắc những nhu cầu và nguyện vọng của người dân tộc thiểu số. Đất là một yếu tố trung tâm trong quá trình phát triển của Việt Nam, và các chính sách đất đai phù hợp có thể giúp các cộng đồng trên khắp Việt Nam phát triển hết tiềm năng của mình và đạt được cuộc sống ấm no, công bằng và có giá trị.

Một lần nữa tôi xin được cảm ơn Hội đồng Dân tộc và Ủy ban Dân tộcđã cho tôi cơ hội được trao đổi về một vấn đề phát triển có tính trọng tâm. Nhân dịp sắp bước sang năm mới, xin chúc toàn thể quý vị hạnh phúc, bình an và thành công trong năm mới Quý Tỵ!

Xin Cảm ơn và Chúc mừng năm mới!