Bài phát biểu khai mạc lễ công bố Chỉ số Công lý năm 2012

03 thg 10 2013

Diễn giả: Ông Bakhodir Bukhanov, Phó Giám đốc Quốc gia UNDP
Ngày:     Thứ 5 ngày 3 tháng 10 năm 2013
Sự kiện:  Lễ Công bố Chỉ số Công lý năm 2012
Địa điểm: Khách sạn Melia, 44B Lý Thường Kiệt, Việt Nam

Kính thưa Giáo sư Lê Minh Tâm, Phó Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam;
Kính thưa ông Nguyễn Công Hồng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội;
Kính thưa TS Đặng Ngọc Dinh, Giám đốc Trung tâm  nghiên cứu phát triển hỗ trợ cộng đồng (CECODES);
Kính thưa các đại diện từ Quốc hội, Tòa án Nhân dân Tối cao, Bộ Tư pháp, các cơ quan trung ương và địa phương;
Kính thưa các đại biểu từ các tổ chức xã hội dân sự, các đồng nghiệp từ các cơ quan LHQ và các đối tác phát triển;

Một lời chào mừng nồng nhiệt đến tất cả các quý vị tới tham dự buổi lễ công bố Chỉ số Công lý năm 2012. Trước tiên, tôi xin cảm ơn Hội Luật gia Việt Nam và Trung tâm nghiên cứu phát triển hỗ trợ cộng đồng (CECODES) đã hợp tác cùng chúng tôi để xây dựng Chỉ số Công lý trong suốt 3 năm qua.

Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể trên chặng đường phát triển từ những năm 1990, tuy nhiên Việt Nam hiện đang đối mặt với những thách thức mới của giai đoạn cải cách và chuyển đổi. Để duy trì và nhân rộng những thành quả đã đạt được, Việt Nam cần có những chính sách được xây dựng công phu trên cơ sở những số liệu, nghiên cứu và phân tích có chất lượng. Việt Nam mới gia nhập hàng ngũ các quốc gia có thu nhập trung bình và đã bắt đầu nhận thấy tiềm năng ứng dụng của các nghiên cứu thực chứng và các công cụ theo dõi, đánh giá hiệu quả chính sách. Kinh nghiệm từ các nước khác đã trải qua quá trình chuyển đổi thành quốc gia có thu nhập trung bình cho thấy sẽ có sự thay đổi trong mối quan hệ và cách thức tương tác giữa Nhà nước và người dân. Khi người dân có đời sống sung túc hơn và trình độ dân trí cao hơn thì họ sẽ đòi hỏi Nhà nước phải phục vụ người dân một cách hiệu quả hơn, chất lượng hơn. Họ mong muốn bộ máy công quyền phải có trách nhiệm giải trình cao hơn và ít quan liêu hơn.

Trong bối cảnh đó, chúng tôi tự hào đã hợp tác với  Hội Luật gia Việt Nam và Trung tâm CECODES hướng tới giới thiệu một cách tiếp cận mới trong đánh giá kết quả của các tiến trình cải cách pháp luật và tư pháp. Chỉ số Công lý là một thước đo độc đáo bởi nó phản ánh tiếng nói của người dân trong đánh giá hiệu quả hoạt động của các thiết chế nhà nước trong thực thi công lý và tuân thủ nguyên tắc pháp quyền. Được phát triển trên cơ sở những khảo sát về tiếp cận công lý mà UNDP hỗ trợ Việt Nam thực hiện trong thập kỷ vừa qua, đây là chỉ số công lý thực chứng đầu tiên được xây dựng từ ý kiến của hơn 5,000 người dân trên 21  tỉnh, thành phố của Việt Nam.

Việc xác định trọng tâm cải cách pháp luật và tư pháp từ góc nhìn người dân là vô cùng kịp thời. Các mục tiêu tái cấu trúc nền kinh tế quốc dân và xây dựng các thiết chế đáp ứng yêu cầu của xã hội sẽ không thể được hiện thực hóa nếu không có một hệ thống pháp luật và tư pháp vững mạnh dựa trên nguyên tắc pháp quyền. Chỉ số Công lý đem lại một cách tiếp cận mới, “từ dưới lên” dựa trên một triết lý nền tảng, đó là: người dân là đối tượng thụ hưởng cuối cùng của những dịch vụ từ Nhà nước và các ý kiến của họ – với tư cách người sử dụng cuối cùng của những dịch vụ này – có một ý nghĩa quan trọng.

Với cách tiếp cận này, sự bình đẳng, khả năng tiếp cận và tính hiệu quả được coi là nền móng cho sự vận hành hữu hiệu của các thiết chế nhà nước.  Khi áp dụng vào hệ thống pháp luật và tư pháp, những nguyên tắc này còn có nghĩa là sự liêm chính, không phân biệt đối xử và minh bạch. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh tiến trình cải cách, những câu hỏi  quan trọng ở đây là làm thế nào để xây dựng một hệ thống pháp luật và tư pháp hiệu quả, vô tư và đáp ứng được các yêu cầu của xã hội và có thể sử dụng những bằng chứng nào để đưa ra các lựa chọn về mặt chính sách?

Chỉ số Công lý cung cấp những thông tin, số liệu phục vụ cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà nghiên cứu và công chúng nói chung trong việc theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy pháp luật và tư pháp. Chỉ số này tuân thủ một phương pháp luận khoa học và chặt chẽ, nhưng nó không phải là công cụ duy nhất phục vụ công tác đánh giá. Nó bổ sung cho các công cụ đánh giá khác hiện đang được sử dụng bởi các cơ quan nhà nước Việt Nam, như hoạt động đánh giá định kỳ tình hình thực hiện Chiến lược Cải cách Tư pháp do Ban Chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương tiến hành, hay Quy định về Chuẩn Tiếp cận Pháp luật của Người dân tại Cơ sở mới ban hành. Cùng với những công cụ này, Chỉ số Công lý có thể là một căn cứ tham khảo hữu ích để định hướng cho những cải cách tương lai nhằm xây dựng hệ thống pháp luật và tư pháp hiệu quả hơn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu và mong mỏi của người dân. Nếu Chỉ số Công lý được cập nhật thường xuyên, chúng tôi hy vọng nó sẽ giúp theo dõi được những chuyển biến theo thời gian.

UNDP cam kết sẽ tiếp tục hỗ trợ cho sáng kiến này. Chúng tôi hy vọng rằng cả những người có trách nhiệm và những người có quyền đều thấy Chỉ số Công lý là một công cụ hữu ích để tăng cường năng lực cho các cơ quan nhà nước nhằm thi hành và thực thi pháp luật một cách bình đẳng, hiệu quả và công bằng, cũng như để đảm bảo trách nhiệm của những cơ quan này trong việc mang lại công lý cho mọi người dân Việt Nam.

Xin cảm ơn và chúc sức khỏe!