Bài phát biểu của bà Helen Clark – Tổng giám đốc Chương trình phát triển LHQ (UNDP) tại Hội nghị thường niên 2013 8 tháng 11 năm 2013

08 thg 11 2013

Tôi xin trân trọng gửi lời chào tới tất cả các quý vị tham dự Hội nghị thường niên 2013 của Văn phòng đại diện Chương trình Liên hợp quốc khu vực chấu Á-Thái Bình Dương. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới Chính phủ Việt Nam và Ngài Thủ tướng nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Tấn Dũng vì sự hiếu khách nồng nhiệt mà các ngài đã dành cho chúng tôi.

Tôi cũng xin chào mừng các bạn đồng nghiệp tại UNDP từ nhiều quốc gia đã tới đây tham dự Hội nghị này. Tôi tin tưởng rằng kết quả các buổi thảo luận của chúng ta và những đóng góp của các bạn trong ba ngày tới sẽ đảm bảo rằng hoạt động của UNDP tiếp tục phù hợp với các quốc gia đối tác của chúng ta tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Trong bài phát biểu sáng nay, tôi sẽ tập trung tập trung mô tả tổng quan lĩnh vực phát triển đang hình thành của khu vực Châu Á Thái Bình Dương, và Kế hoạch chiến lược mới của UNDP đã đặt ra vai trò gì cho chúng ta trong việc hỗ trợ các quốc gia đáp ứng với các ưu tiên phát triển cũng như giải quyết các thách thức đang nổi lên.

Bối cảnh phát triển tại châu Á-Thái Bình Dương
Báo cáo phát triển con người năm 2013 của UNDP với tựa đề “Sự trỗi dậy phương Nam: Tiến bộ về con người trong một thế giới đa dạng” đã ghi lại sự chuyển mình của một số quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam, trở thành các nền kinh tế năng động cùng với sự gia tăng phát triển con người và ảnh hưởng địa chính trị ngày càng sâu rộng.
Trong hai thập kỷ qua, khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã trở thành khu vực kinh tế năng động nhất thế giới. Theo đánh giá Triển vọng kinh tế thế giới của IMF, “mức phát triển của châu Á” đã tăng ở mức trung bình là 8% mỗi năm từ 2000 đến 2013, tốc độ này nhanh hơn bất kỳ khu vực khác và cao hơn tốc độ tăng trưởng toàn cầu ở mức dưới 4% so với cùng kỳ mỗi năm.  

Theo đó, tầm quan trọng của khu vực đối với nền kinh tế thế giới cũng tăng lên đáng kể. Năm 2012, các nước đang phát triển châu Á-Thái Bình Dương chiếm 25% GDP toàn cầu tính trên cơ sở cân bằng sức mua (PPP), tăng 14% so với năm 2000.

Đây cũng là khu vực đạt tốc độ xóa đói giảm nghèo nhanh nhất thế giới trong cuộc chiến chống đói nghèo toàn cầu, giúp cho mục tiêu Thiên niên kỷ số 1 là tới năm 2015 giảm một nửa tỷ lệ đói nghèo toàn cầu so với năm 1990 được hoàn thành trước 5 năm so với kế hoạch. Số lượng người có mức sống dưới 1.25 USD một ngày ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương đã giảm từ 1.3 tỷ xuống còn 750 triệu người giai đoạn 2000-2010, tức là giảm từ 40% xuống 21% tổng dân số khu vực.

Trong giai đoạn này, 9 quốc gia trong khu vực đã thay đổi từ nước có “thu nhập thấp” sang nước có “thu nhập trung bình”, trong đó có Việt Nam. Năm 2000, 15 trong tổng số 36 nước châu Á-Thái Bình Dương tham gia chương trình của UNDP là những nước có thu nhập thấp. Hiện nay chỉ còn 6 quốc gia thuộc diện này.

Tuy nhiên, trong khi được chứng kiến một phép màu về kinh tế tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, thì rõ ràng chúng ta vẫn chưa nhìn thấy một sự thay đổi toàn diện theo con đường phát triển bền vững. Chúng ta vẫn cần chú ý tới các chỉ số xẫ hội và môi trường nhiều hơn nữa.

Báo cáo Phát triển con người 2013 cho thấy, nếu muốn duy trì tốc độ phát triển con người ở Nam bán cầu, chúng ta cần hành động để nâng cao sự bình đẳng, đối phó với áp lực về môi trường, quản lý sự thay đổi về nhân khẩu, và tạo điều kiện đưa tiếng nói và sự tham gia của công dân nhiều hơn nữa vào quá trình quyết định chính sách. Những thách thức này được thể hiện khác nhau tại mỗi quốc gia trong khu vực.

1)    Nâng cao sự công bằng
Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng tại nhiều nước trong khu vực đã không đem lại lợi ích ngang bằng cho tất cả các thành phần xã hội. Mặc dù đạt được sự tiến bộ to lớn, châu Á-Thài Bình Dương vẫn là cái nôi nghèo đói và dễ tổn thương nhất của thế giới. Đây cũng là nơi chiếm hơn 70% dân số thế giới không có cơ hội tiếp cận với điều kiện vệ sinh cơ bản, và có tới 70% trẻ em bị thiếu dinh dưỡng so với thế giới.

Sự bất bình đẳng về thu nhập đang tăng lên tại nhiều nước của chương trình UNDP. Ví dụ như, tại Nam Á, hệ số Gini của tất cả các nước trong tiểu vùng đều cao hơn so với đầu những năm 1990, ngoại trừ Nepal.

Mặc dù đã đat được nhiều thành tựu trong lĩnh vực giáo dục cho trẻ em gái trong khu vực, quyền của phụ nữ trong kinh tế và chính trị vẫn là vấn đề cấp bách cần được ưu tiên. Ví dụ như, tại Nam Á chỉ có 31% phụ nữ tham gia vào lực lượng lao động được trả lương, trong khi tỷ lệ này ở nam giới đạt 81%. Tỷ lệ đại điện quốc hội là nữ chỉ đạt ở mức dưới 20%.

2)  Đối phó với áp lực về môi trường
Mặc dù có một số tiến bộ trong bảo vệ môi trường, khu vực này vẫn đang khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên với tốc độ không bền vững, dẫn đến việc ngày càng khan hiếm nguồn nước và thu nhỏ diện tích rừng.

Những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu là rất rõ ràng, và đe dọa nghiêm trọng tới môi trường cũng như đem lại những hậu quả đáng kể tới đời sống con người, đặc biệt là người nghèo và các quốc đảo nhỏ đang phát triển trong khu vực.

Theo các kết quả nghiên cứu, khu vực châu Á-Thái Bình Dương có nhiều thảm họa thiên tai hơn bất cứ khu vực nào và số lượng người tử vong vì thiên tai lớn nhất thế giới. Người nghèo chính là thành phần phải hứng chịu những thảm họa này nặng nề nhất vì họ thường không có lựa chọn nào khác ngoài việc sống trong những vùng hay bị thiên tai, và không có khả năng dự đoán, đề phòng để giảm thiểu rủi ro.

Việc đáp ứng nhu cầu năng lượng bằng nguồn năng lượng sạch và bền vững sẽ trở thành một thách thức của khu vực trong nhiều năm tới. Khoảng 700 triệu người trong khu vực này không có điều kiện tiếp xúc với điện, và rất nhiều người vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu rắn để sưởi ấm và nấu ăn. Việc cung cấp nguồn năng lượng sạch và bền vững cho khu vực sẽ đòi hỏi thay đổi cách thức sản xuất, phân phối và sử dụng năng lượng cả mạng lưới trong và ngoài khu vực.

3)    Quản lý sự thay đổi về nhân khẩu
Khu vực châu Á-Thái Bình Dương đang đối mặt với nhiều thay đổi đáng kể về nhân khẩu. Trong khi mỗi quốc gia đang ở giai đoạn chuyển đổi khác nhau, tỷ lệ sinh giảm trong khu vực đã dẫn tới sự gia tăng tương đối số lượng dân số thuộc nhóm ở độ tuổi lao động. Khi nhóm tuổi lao động này và tuổi thọ có xu hướng ngày càng tăng, thì nhiều quốc gia cần phải chống lại thách thức từ tỷ lệ dân số già ngày càng lớn.

Khu vực châu Á-Thái Bình Dương cũng đang ngày càng có nhiều đô thị, với 65% dân số được dự đoán sẽ sống tại các thành phố vào năm 2050. Tôi cũng xin lưu ý rằng Báo cáo phát triển con người khu vực châu Á-Thái Bình Dương sắp tới sẽ tập trung vào những vấn đề này.

4)    Nâng cao tiếng nói và sự tham gia của công dân vào quá trình quyết sách
Khái niệm phát triển con người của Nhà nghiên cứu đoạt giải Nobel Amartya Sen và Mahbub ul Haq bao gồm sự mở rộng, tăng cường khả năng lựa chọn và năng lực của người dân. Điều này đòi hỏi hệ thống công luận và quy trình chính trị phải có sự tham gia của công dân và phản ánh những nhu cầu và nguyện vọng của họ. Những hệ thống như vậy gắn liền với sự ổn định, và ngược lại, nều không có sự tham gia của công dân vào hệ thống thì các chính phủ có thể có nguy cơ mất đánh mất tính chính danh của mình.

Trên khắp thế giới, tại nhiều quốc gia, nước giàu lẫn nước nghèo, bao gồm một lượng lớn các nền kinh tế mới nổi, đang trải qua các mức độ biểu tình và bất hòa đáng chú ý. Các công dân phàn nàn về việc họ bị hạn chế hoặc không được quyền tham gia vào quá trình quyết sách có ảnh hưởng đến họ. Chất lượng và khả năng phản ứng của quản lý nhà nước trong lĩnh vực này được coi là một vấn đề quan trọng trên toàn thế giới.

Thay đổi cùng thế thế giới – Kế hoạch chiến lược của UNDP giai đoạn 2014-2017
Kế hoạch chiến lược mới của UNDP đưa ra tầm nhìn rất rõ ràng cho cho chúng ta: đó là giúp các quốc gia xóa đói giảm nghèo, giảm thiểu bất bình đẳng và thiếu hoà nhập, đồng thời vẫn chú ý tới vấn đề bảo vệ môi trường. Để đạt mục tiêu này, tổ chức đang tái định hướng để đóng góp hiệu quả hơn nữa, xây dựng tổ chức dựa trên những thế mạnh cốt lõi và danh tiếng đã đạt được trong nhiều thập kỷ đóng góp cho sự phát triển thế giới.

Chúng ta có thể tự hào mà nói rằng:

  • UNDP được công nhận trên toàn thế giới như một tổ chức trung lập và khách quan của đối thoại và hợp tác về các vấn đề phát triển, đồng thời có thể kết nối các quốc gia, các viện và tổ chức trong và ngoài khu vực để giải quyết các thách thức phát triển
  • UNDP là một tổ chức lãnh đạo tư tưởng tiến bộ thúc đẩy phát triển toàn cầu thông qua kiến thức và chuyên môn thu được từ các bối cảnh phát triển khác nhau để tạo nên sự hiểu biết chất lượng cao và về chính sách phù hợp.
  • UNDP là một đối tác tin cậy và lâu dài, có khả năng kĩ thuật để cung cấp trở lại những tư vấn chính sách giúp chính phủ trong việc thông báo các quyết sách ở cấp độ quốc gia và địa phương.
  • UNDP có chuyên môn giúp các quốc gia xây dựng những năng lực cần thiết để đạt được các thành tựu về thay đổi kinh tế-xã hội, môi trường bền vững, và quản lý có tính dân chủ. Chúng ta có thể chuyển tải các chương trình về sáng kiến thí điểm vào việc thay đổi hệ thống, cũng như chuyển giao lý thuyết và thực hành tốt nhất cho các quốc gia về các chương trình này.

Có rất nhiều ví dụ về những đóng góp của UNDP cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

  • Với vai trò là cơ quan điều phối, UNDP hiện tại đang kết hợp với Chính phủ Việt Nam để tổ chức hội thảo quốc tế về Tái cơ cấu và Cải cách kinh tế tại Việt Nam: Lộ trình tổng thể và đường đi cho đầu năm 2014. Hội thảo này sẽ tập hợp các thành phần phát triển trên thế giới, bao gồm các chuyên gia đến từ các nước láng giềng để tìm hiểu những cải cách kinh tế - xã hội của thế hệ lãnh đạo nối tiếp tại Việt Nam. Mục đích là để đánh giá các chính sách giúp Việt Nam tránh khỏi sự trì trệ kinh tế có thể vấp phải do cái bẫy thường thấy đối với các nước thu nhập trung bình.
  • Là một cơ quan dẫn đầu về tư duy, UNDP đã đưa ra một bản Báo cáo rất được hoan nghênh về phát triển con người đối với khu vực năm 2010,  bản báo cáo tập trung đi sâu vào tình hình kinh tế, chính trị và pháp luật cũng như quyền phụ nữ và giải quyết bạo lực giới. Những sáng kiến của báo cáo được thực hiện thông qua các chương trình mới tại một vài nước châu Á, bao gồm Trung Quốc, Campuchia và Mông cổ. Bản báo cáo cũng gây được tiếng vang lớn ra khỏi khuôn khổ khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
  • Là một cố vấn chính sách, UNDP đã hoạt động tích cực trong vấn đề biến đối khí hậu, hỗ trợ cách thức tiếp cận tài chính, vạch ra các chiến lược tốt, và tăng cường khả năng đề ra kế hoạch và xử lý ngân sách của trung ương lẫn địa phương của các quốc gia. Những điều này này đã được thực hiện tại các nước trong khu vực, bao gồm Indonesia, Việt Nam và Nam Thái Bình Dương.
  • Là một thể chế xây dựng năng lực, UNDP đã hoạt động tích cực trong việc củng cố thể chế và quản lý nhà nước, bằng cách thông qua sự quan tâm đặc biệt vào việc hỗ trợ bẩu cử và pháp luật để tiếp cận tới công lý và củng cố nhân quyền. UNDP cũng xây dựng năng lực cho chính quyền địa phương tại nhiều nước, cũng như giúp Trung Quốc và Việt Nam phát triển phát triển chỉ số và biện pháp hoạt động nhằm cải thiện tính hiệu quả và năng lực của dịch vụ công.

Kế hoạch chiến lược mới của UNDP khẳng định lại quyết tâm trở thành tổ chức tập trung, có định hướng, hiệu quả và năng suất hơn nữa. Phải thừa nhận rằng UNDP đang hoạt động trong một thế giới chứa đựng rất nhiều thách thức phức tạp và có tính chất xuyên biên giới, do đó, nhu cầu mạnh mẽ và kỳ vọng cao của các quốc gia từ các nhà tài trợ cũng như các chương trình là như nhau.

Kỷ nguyên mới được đánh dấu bởi những kì vọng lớn của các công dân trên thế giới về những gì mà UNDP có thể làm cho sự phát triển. Trước phiên họp cấp cao của Đại hội đồng Liên hợp quốc năm nay, Tổng thư ký và tôi đã đưa ra bản báo cáo Một triệu tiếng nói: Thế giới mà chúng tôi muốn, về cuộc hội thoại toàn cầu được tạo điều kiện bởi hệ thống phát triển của LHQ. Hơn một triệu người đã chia sẻ quan điểm của họ qua 88 cuộc tham vấn quốc gia, 11 cuộc tham vấn chuyên đề, phương tiện truyền thông, và cuộc khảo sát trực tuyến Thể giới của tôi.

Các kết quả của cuộc đàm thoại toàn cầu này đem đến những thông điệp quan trọng cho chúng ta. Người dân kì vọng vào Chính phủ và các tổ chức phát triển trong việc thực hiện các mục tiêu Thiên niên kỷ và chấm dứt đói nghèo; giải quyết bất bình đằng và cách biệt giữa phụ nữ và đàn ông, thành thị và nông thôn cùng các dân tộc thiểu số, người nghèo và người giàu; có trách nhệm đối với hành tinh và hệ sinh thái; trung thực và nhiệt tình trong việc cung cấp các dịch vụ; tạo điều kiện cho việc làm bền vững và an ninh cho công dân.

Những phản hồi này thích hợp với báo cáo quan trọng của Nhóm cấp cao của Tổng thư ký LHQ sau năm 2015, và các cuộc thảo luận đang diễn ra của Nhóm công tác mở về Mục tiêu phát triển bền vững.

Tầm quan trọng của hợp tác và quan hệ đối tác
Để đáp ứng những yêu cầu này, quan hệ đối tác và sự hợp tác sẽ rất quan trọng, đặc biệt thông qua việc tăng quan quan hệ giữa các nước bán cầu Nam, hợp tác tam giác; hợp tác sâu hơn với các đối tác đang nổi lên với những thứ tự ưu tiên phát triển chung; phối hợp mạnh mẽ giữa các nước trong khuôn khổ hệ thống phát triển của LHQ, và quan hệ đối tác với các bên liên quan, bao gồm các cơ quan khu vực, các tổ chức quốc tế khác, các tổ chức dân sự xã hội và các thành phần tư nhân.

Quan hệ đối tác cơ bản của UNDP chính là các chương trình hợp tác với các quốc gia. Mức độ tin cậy cấp cao và tôn trọng lẫn nhau giữa các Văn phòng đại diện của chúng tôi tại mỗi quốc gia và các đối tác là các chính phủ là nền tảng cho thành công của chúng tôi. Các điều phối viên thường trú của LHQ, Đại diện thường thú của UNDP, Giám đốc quốc gia, và phó đại diện thường trú là các nhân tố quan trọng để đảm bảo tính liên kết và hợp tác chặt chẽ giữa các UNTC, thông qua UNDAF và các chương trình quốc gia chung. Việt Nam, một trong những thành viên sáng lập của Delivering as One,  đã đưa ra một mô hình hợp tác vững chãi tại LHQ. Điều này đem lại kết quả các thông tin liên lạc được sắp xếp hợp lý, tăng cường khả năng giám sát, và sự hiện diện nhất thể hóa quốc gia theo chức năng của LHQ.

Nhờ hợp tác Nam-Nam và tam giác, rõ ràng là các nước thuộc khối MIC của khu vực châu Á- Thái Bình Dương đã thu được rất nhiều kinh nghiệm, bài học và nguồn tài nguyên để chia sẻ với các nước đang phát triển khác. UNDP vinh dự là cầu nối để tạo điều kiện trao đổi kiến thức và chuyên môn trong trường hợp này.

Trong những năm gần đây, UNDP đã ký thỏa thuận tăng cường với Trung Quốc, Ấn Độ và Indo trong khu vực này để nâng cao Hợp tác Nam-Nam và tam giác. Centres of Excellence được coi là trung tâm kiến thức cho các nước đang phát triển và cung cấp hỗ trợ kĩ thuật cho các chính phủ và dân sự, đã được thành lập tại Sing với tên gọi là Trung tâm toàn cầu về dịch vụ công xuất sắc, và tại Ấn Độ với tên gọi là Trung tâm quốc tế về phát triển con người New Delhi.

Chúng ta phải tiếp tục tận dụng quan hệ đối tác với các bên liên quan khác trong khu vực, bao gồm các tổ chức khu vực, xã hội dân sự, và các thành phần tư nhân. UNDP có mối quan hệ với SAARC, ASEAN, PIFS, và Ngân hàng phát triển châu Á ADB, và có thể sẽ ngày càng được tăng cường. Văn phòng cũng đã có sáng kiến tham gia hợp tác với các đối tác mới, chẳng hạn như tại Ấn Độ, với quỹ IKEA từ năm 2009, thông qua “Swaayam” – một mô hình trao quyền phụ nữ, đã giúp 50.000 phụ nữ tại Ultar Pradesh cải thiện thu nhập và nâng cao vai trò của họ trong việc quyết định chính sách.

Kết luận
Kế hoạch chiến lược mới của UNDP, cùng những kết quả cơ bản và những thay đổi chương trình nghị sự đã giúp cho tổ chức đáp ứng được nhu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới, và hoạt động hiệu quả và mạnh mẽ hơn.

Tại Hội nghị lần này, tôi kêu gọi tất cả các quý vị tham gia vào hội nghị để đề ra cách thức thực hiện kế hoạch, đem lại kết quả và đáp ứng được kì vọng của các quốc gia. Tôi chúc Hội nghị thành công tốt đẹp!