Bài phát biểu của Bà Louise Chamberlain, Giám đốc Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại diễn đàn chính sách phát triển dân tộc thiểu số thường niên

19 thg 5 2014

Ngày: Ngày 19/5/2014
Sự kiện: Diễn đàn Chính sách Phát triển Dân tộc Thiểu số Thường Niên  

Kính thưa ông K'Sor Phước, Chủ tịch Hội Đồng Dân Tộc Quốc Hội
Ông Danh Út, Phó Chủ tịch Hội Đồng Dân Tộc Quốc Hội
Ông Sơn Phước Hoan, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy Ban Dân Tộc;
Kính thưa Ngài Damien Cole, Đại Sứ Cộng Hòa Ai Len;
Các ủy viên Quốc Hội,
Các đại biểu đến từ các cơ quan Chính phủ, các địa phương và đồng bào dân tộc thiểu số, các đối tác phát triển;
Thưa toàn thể quý vị...

Hôm nay chúng ta có mặt ở đây, vì chúng ta tin rằng không có mấy thách thức trong quá trình phát triển mà Việt Nam đang phải đối mặt mà lại khó xử lý hơn tình trạng đói nghèo kinh niên trong các Cộng đồng Dân tộc Thiểu số. Đây là một khía cạnh quan trọng đòi hỏi phải có những tư duy mới táo bạo.  Điều quan trọng là tất cả chúng ta - từ chính phủ tới các đối tác trong nước và quốc tế - phải nỗ lực hơn nữa để xóa bỏ những chênh lệch và bất binh đẳng đang nổi lên trong vấn đề nghèo thu nhập cũng như những khía cạnh  khác của nghèo đói.

Trước hết, tôi xin hoan nghênh cam kết của Chính phủ Việt Nam, và cám ơn Hội đồng Dân Tộc Quốc hội và Ủy Ban Dân tộc đã tổ chức diễn đàn về chính sách ngày hôm nay. Những vấn đề khó khăn luôn đòi hỏi những giải pháp sáng tạo khác nhau, và mục đích của sự kiện này là tạo cơ hội cho một cuộc đối thoại mang tính xây dựng và cởi mở cho mọi bên tham gia. Những thảo luận trong diễn đàn năm nay sẽ cung cấp thông tin đầu vào trực tiếp phục vụ Giám sát Tối cao của Quốc hội về giảm ghèo cũng như tìm ra cách thức nhằm đẩy nhanh tốc độ phát triển ở các cộng đồng dân tộc thiểu số.

Các cơ quan Liên Hợp Quốc tại Việt Nam đánh giá rất cao sự chủ động của Chính phủ Việt Nam ở tất cả các cấp trong quá trình rà soát các chương trình và chính sách giảm nghèo gần đây.  Các đối tác phát triển cũng mong muốn góp phần vào việc xác định ra những vấn đề quan trọng cũng như đưa ra những khuyến nghị về chính sách trong quá trình này. Chúng tôi cũng ghi nhận cam kết mạnh mẽ của chính phủ trong việc đưa ra những chỉ đạo sát trong các cuộc họp của Ban Chỉ đạo Quốc Gia về Giảm nghèo tháng 4 và tháng 5 vừa qua, nhằm triển khai những cam kết đã đặt ra trong Diễn đàn Đối tác Phát Triển Việt Nam.

Việc chúng ta hiểu được cặn kẽ các thách thức cần vượt qua cũng rất quan trọng nếu chúng ta muốn xóa bỏ các khoảng cách đang ngày càng rõ dần.  Tôi đặc biệt nhấn mạnh bốn điểm sau đây.

Trước hết, tỷ lệ hộ nghèo ở các nhóm Dân tộc thiểu số vẫn còn cao gấp 3,5 lần tỷ lệ bình quân quốc gia và khoảng cách có thể thu hẹp giữa nhóm thiểu số và đa số dường như là không thể nếu nhìn vào hiện trạng trong thời gian gần đây. Bất chấp những thành tựu to lớn đã đạt được, quá trình phát triển chung của Việt Nam  đã không thể vươn tới mọi người dân. Đồng thời, hệ thống chính sách giảm nghèo toàn diện thông qua các Chương trình Mục tiêu Quốc gia cũng không còn phát huy hiệu quả trong việc giải quyết những mất cân bằng hiện có.   

Thứ hai, một thực tế hiện nay là mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở các vùng dân tộc thiểu số còn chưa đạt được. Các hộ đồng bào Dân tộc thiểu số vẫn phụ thuộc vào nông và lâm nghiệp; việc tạo công ăn việc làm và cải thiện năng suất lao động còn rất hạn chế và không đồng đều.  Chưa hết, một điều đáng chú ý là thất bại trong tăng năng suất nông nghiệp lại chính là tác nhân chính hạn chế công cuộc xóa đói giảm nghèo như chúng ta đã thấy.

Thứ ba, nếu chúng ta nhìn vào nghèo đa chiều, vấn đề cũng trở nên phức hợp hơn. Mặc dù khoảng cách của các chiều nghèo khác nhau so với tỷ lệ bình quân quốc gia có xu hướng thu hẹp, xong những khó khăn mà các nhóm và cộng đồng dân tộc thiểu số khác nhau phải đối mặt lại thường khó giải quyết hơn.  Một câu hỏi quan trọng đặt ra là chất lượng cung cấp dịch vụ công phù hợp với người dân tộc thiểu số, đặc biệt là y tế và giáo dục, và yêu cầu này thậm chí còn cấp bách đối với trẻ em – nhóm có thực trạng nghèo đa chiều nghiêm trọng hơn trong số các nhóm dân cư khác.  

Thứ tư, chúng ta đã thấy sự bất bình đẳng và khác biệt trong kết quả đạt được ngày càng tăng lên giữa các nhóm dân tộc thiểu số, và thậm trí giữa các hộ trong cùng một nhóm dân tộc thiểu số.  Bằng chứng cho thấy năng lực tiếp cận và hưởng lợi từ  quá trình phát triển của quốc gia của nhóm dân tộc thiểu số chính là động lực tạo ra sự khác biệt đó. Ví dụ, trong những năm gần đây, chúng ta thấy rõ tỉ lệ hộ nghèo ở dân tộc Thái đang tăng lên.  Đây là điều đáng ngạc nhiên vì trong thời gian qua, nền kinh tế đã tăng trưởng tích cực và tỷ lệ hộ nghèo đã không ngừng giảm. Để giải thích cho kết quả khác biệt này đang là một thách thức và đòi hỏi một hướng tiếp cận riêng phù hợp với bối cảnh địa phương nhằm nắm bắt được các tính đặc thù của nhóm dân tộc, đồng thời không tạo thêm các phản hồi chính sách mang tính định kiến.

Kính thưa quý vị...
Tôi xin lướt qua một số đối sách và đề xuất thực hiện cho vấn đề này như sau. Thứ nhất, để đảm bảo các dân tộc thiểu số phát triển nhanh và bền vững hơn, chúng ta cần có những nỗ lực chung nhằm hiện thực hoá được những mục tiêu hay ý tưởng chính sách tốt đẹp đã đề ra.  

Đã đến lúc phải  đối diện với những giả thiết đối với đồng bào dân tộc thiểu số mà lại đang có ảnh hưởng đến hướng đề ra các chính sách hiện hành. Nên tư duy nhiều hơn nữa vào việc làm thế nào có thể nâng cao vị thế người dân để họ trở thành những kiến trúc sư cho vận mệnh cuộc đời mình.  Chính sách và chương trình chỉ nên là yếu tố kích hoạt năng lực nội sinh của cá nhân và cộng đồng để khắc phục những điểm bất lợi và yếu thế. Không nên coi các cộng đồng dân tộc thiểu số chỉ là những đối tượng nhận chính sách, mà nên xem họ như là chủ thể của quá trình phát triển, có đủ khả năng đóng góp và tham gia vào sự phát triển,  của bản thân cũng như của cả đất nước Việt Nam.  

Liên quan chặt chẽ tới vấn đề này chính là nhu cầu bức thiết phải nắm bắt, thúc đẩy và tôn trọng sự đa dạng về văn hóa cũng như tăng cường sự hiểu biết phù hợp về văn hóa trong các quá trình phát triển. Bằng chứng cho thấy nhất thiết cần phải có sự phù hợp với bối cảnh địa phương mới có thể giúp các nhóm thiểu số tham gia vào và hưởng lợi từ sự phát triển kinh tế quốc gia. Sự đa dạng văn hóa cần phải được công nhận là một thành phần cơ bản trong quá trình phát triển toàn diện, và phải là một phần trong bất kỳ nỗ lực nào trong tương lai để thay đổi khung pháp lý đang chi phối sự phát triển cộng đồng Dân tộc Thiểu số.

Thứ ba, trong thực thi chính sách, cần phải có sự hợp tác chặt chẽ hơn nữa, đặc biệt trong việc cân bằng giữa quản lý nhà nước cấp trung ương và thực tế triển khai chính sách ở địa phương; theo chiều ngang và chiều dọc; và cho phép hình thành một xã hội dân sự tích cực hơn ở cấp địa phương.

Ngoài việc hình thanh khung chính sách phù hợp hơn, việc tăng cường vai trò của Uỷ ban Dân tộc – như một cơ quan đầu mối, tham mưu chính sách, và đại diện cho đồng bào cất tiếng nói về các vấn đề phát triển dân tộc thiểu số; sự tập trung nhiều hơn vào công tác giám sát những thay đổi trong cuộc sống người dân thay vì chỉ cung cấp thông tin hành chính đầu vào; và sự kết hợp với các biện pháp tăng khả năng giải trình của cấp địa Phương, tất cả những điều này đều có thể góp phần thúc đẩy việc thực hiện thành công các mục tiêu chính sách.

Thưa các Ngài đồng chủ trì, các quý đại biểu,

Tôi xin kết thúc bài phát biểu của mình ở đây. Xin kính chúc diễn đàn thành công tốt đẹp, và tôi hy vọng những trao đổi trong diễn đàn hôm nay sẽ mang lại những kiến nghị thực tiễn để giải quyết các nhu cầu cũng như nguyện vọng của các đồng bào Dân tộc Thiểu số. Liên Hợp Quốc tại Việt Nam luôn sẵn sàng hỗ trợ Quốc Hội và Chính phủ Việt Nam trong việc xây dựng các phương pháp tiếp cận mới cũng như đưa các phương pháp này thành hiện thực.

Xin cám ơn quý vị!